Upewnij się, na czym polega zarządzanie środkami publicznymi

Upewnij się, na czym polega zarządzanie środkami publicznymi
Dowiedz się, co oznacza pojęcie „finanse publiczne”. Wyjaśnimy także, czym są publiczne operacje finansowe oraz na czym polega zarządzanie środkami publicznymi.

Upewnij się, na czym polega zarządzanie środkami publicznymi

Dowiedz się, co oznacza pojęcie „finanse publiczne”. Wyjaśnimy także, czym są publiczne operacje finansowe oraz na czym polega zarządzanie środkami publicznymi.

Pojęcie „finanse”towarzyszyło początkom rozwoju państwowości, potrzeb publicznych i gospodarki pieniężnej. Finis (łac. zakończenie) oznaczało orzeczenia sądu kończące spory o zapłatę należności pieniężnych, a następnie – same płatności. Wraz z rozwojem państwa wzrastał zakres, rozszerzały się metody i tworzono instytucje finansów publicznych. Świadczenia pieniężne, początkowo rzeczowe, uzyskały charakter świadczeń przymusowych. W formach demokratycznych państwa świadczenia na jego rzecz wynikają z obowiązku prawnego.

Współcześnie pojęcie „finanse publiczne” jest zintegrowane z polityką ekonomiczną i socjalną państwa i służy tej polityce. Jednocześnie finanse publiczne oddziałują na procesy ekonomiczne i społeczne. Kreowane są przez reżimy parlamentarne, w Polsce w formie ustawy.

Pojęcie finansów publicznych nie jest definiowane w polskim prawie, chociaż występuje ono w wielu aktach prawnych. W ustawie z 2 kwietnia 1997 r. – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. nr 78, poz. 483 ze zm.; dalej: Konstytucja RP), pojęcie to stanowi tytuł rozdziału X. Ustawa z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. z 2016 r. poz. 1870 ze zm.; dalej u.f.p.) nie zawiera wprawdzie definicji tego pojęcia, ale wymienia operacje je tworzące.

W nauce finansów i prawa finansowego finanse publiczne są określane różnorodnie, w tym jako:

  • zasoby środków finansowych,
  • operacje środkami finansowymi, zjawiska i procesy pieniężne,
  • gospodarka publicznymi środkami finansowymi (działalność finansowa),
  • pieniężna forma podziału produktu krajowego brutto,
  • proces gromadzenia i rozdziału (redystrybucji) publicznych zasobów pieniężnych,
  • stosunki społeczne powstające w związku z gromadzeniem i wydatkowaniem środków pieniężnych.

Wszystkie te określenia oddają dobrze złożoną istotę tego pojęcia. Finanse publiczne są bowiem obiektywną kategorią ekonomiczną, a także prawną i polityczną.

Finanse publiczne mają charakter:

1) dynamiczny – procesy gromadzenia dochodów i przychodów oraz dokonywania wydatków i rozchodów, czyli gospodarowania środkami pieniężnymi na cele publiczne, zachodzą nieustannie, a środki pieniężne są ciągle w ruchu, ujmowane w coraz szybszym tempie, umożliwiającym obecnie także natychmiastowe transakcje finansowe;

2) dwustronny – z jednej strony za pośrednictwem pieniądza zachodzi pobieranie (gromadzenie, czerpanie, uzyskiwanie) dochodów i przychodów (wpływów, wpłat), z drugiej zaś – rozdysponowanie, podział między różne podmioty i potrzeby społeczne, czyli dokonywanie wydatków oraz rozchodów (wypłat).

Dwustronny charakter finansów publicznych podkreślono w przepisach Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997 r. w art. 216 ust. 1: „Środki finansowe na cele publiczne są gromadzone i wydatkowane [podkreślenie autora] w sposób określony w ustawie”. Cechę tę wyróżnia także ustawa o finansach publicznych (art. 3), modyfikując przepis konstytucyjny: „Finanse publiczne obejmują procesy związane z gromadzeniem środków publicznych oraz ich rozdysponowaniem”.

Upewnij się, co to są publiczne operacje finansowe

W toku gospodarowania publicznymi środkami pieniężnymi (publicznej gospodarki finansowej) zachodzą wielorakie, częstotliwe, stałe, o dwustronnym charakterze publiczne operacje finansowe (procesy, transfery, czynności, przelewy, przenoszenia), służące zaspokajaniu potrzeb publicznych, które można zaliczyć do rodzajów operacji:

1) gromadzenie dochodów i przychodów,

2) wydatkowanie środków publicznych,

3) finansowanie potrzeb pożyczkowych budżetu państwa,

4) zaciąganie zobowiązań angażujących środki publiczne,

5) zarządzanie środkami publicznymi,

6) zarządzanie długiem publicznym,

7) rozliczenia z budżetem Unii Europejskiej.

Wyliczenie to nie ma charakteru zamkniętego. Zarządzanie przepływami przychodów i rozchodów oraz zarządzanie długiem publicznym, w tym finansowanie deficytów budżetów podmiotów sektora publicznego i zaciągania zobowiązań angażujących środki publiczne, uzupełniają ponadto operacje mające charakter wstępny (przygotowawczy) lub podsumowujący, merytoryczny albo formalny bądź techniczny, jak np. przygotowanie analiz ekonomicznych i wyznaczeń strategicznych, założeń programowych, politycznych, prawa, planów wykonawczych, prowadzenie ewidencji, sprawozdawczości, rachunkowości, kontroli, audytu i nadzoru wykonań, egzekucji finansowej czy obsługi finansowej. Ten szeroki zestaw różnego rodzaju czynności jest określany wspólnym pojęciem „zarządzanie środkami publicznymi”.

W związku z rozbudowaniem relacji finansowych z Unią Europejską do publicznych krajowych operacji finansowych należą także rozliczenia (wzajemne transfery środków) z budżetem Unii Europejskiej (budżetem Wspólnot) oraz wspólnotowe operacje finansowe prowadzone przez organy Unii Europejskiej.

Poznaj cechy finansów publicznych

Finanse publiczne odróżnia się i przeciwstawia finansom prywatnym (o charakterze rynkowym). Finanse publiczne w państwach demokratycznych mają następujące cechy:

  • są skierowane na realizację interesu publicznego (społecznego) i jego ochronę, zaspokajanie zbiorowych potrzeb społecznych, a nie na maksymalizację zysku; ochrona tego interesu następuje z urzędu w formie zastosowania władztwa (przymusu) państwowego;
  • przy ich wykorzystaniu władza publiczna może łagodzić przebieg cyklu koniunkturalnego w gospodarce i ograniczać turbulencje na rynkach finansowych;
  • podstawowym celem publicznej działalności finansowej jest utrzymanie trwałej stabilności systemu finansowego, w tym równowagi fiskalnej w skali państwa (wspólnoty terytorialnej) oraz wartości pieniądza krajowego;
  • są tworzone w drodze aktu władztwa państwa lub innych organów publicznych, mających mandat wyborców (legitymizowanych bezpośrednio lub pośrednio w procesie wyborczym);
  • ich wielkości i strukturę, jako publicznych środków pieniężnych, ustalają i kontrolują organy stanowiące władzy publicznej (przede wszystkim parlamentarne) lub – z ich upoważnienia – inne podmioty publiczne;
  • organy publiczne dysponujące środkami finansowymi są wyposażone w środki przymusu prawnego podmiotu publicznego (państwa lub samorządu terytorialnego) i podporządkowania; nie są to więc z zasady instrumenty dobrowolne;
  • metody wykorzystywane przy zarządzaniu publicznymi środkami finansowymi są właściwe trybowi politycznemu i procedurom administracyjnym, a nie metodom rynkowym, związanym ze stosunkami umownymi, mającymi cechę równorzędności uprawnień, podmioty publiczne nie powinny ponadto stanowić konkurencji dla podmiotów rynkowych;
  • rozmiarami swymi, co do zasady, przewyższają zasoby i środki pieniężne podmiotów prywatnych, choć w coraz większym stopniu globalne, wielonarodowe korporacje i fundusze inwestycyjne dysponują kapitałami o stabilniejszym charakterze i znacznych rozmiarach, często przewyższających krajowe zasoby publiczne.

 

Warto zapamiętać:

  • Współcześnie pojęcie „finanse publiczne” jest zintegrowane z polityką ekonomiczną i socjalną państwa i służy tej polityce. Pojęcie finansów publicznych nie jest definiowane w polskim prawie, chociaż występuje ono w wielu aktach prawnych. W ustawie z 2 kwietnia 1997 r. – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. nr 78, poz. 483 ze zm.; dalej: Konstytucja RP), pojęcie to stanowi tytuł rozdziału X. Ustawa z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. z 2016 r. poz. 1870 ze zm.; dalej u.f.p.) nie zawiera wprawdzie definicji tego pojęcia, ale wymienia operacje je tworzące.
  • Finanse publiczne mają charakter: 1) dynamiczny – procesy gromadzenia dochodów i przychodów oraz dokonywania wydatków i rozchodów, czyli gospodarowania środkami pieniężnymi na cele publiczne, zachodzą nieustannie, a środki pieniężne są ciągle w ruchu, ujmowane w coraz szybszym tempie, umożliwiającym obecnie także natychmiastowe transakcje finansowe; 2) dwustronny – z jednej strony za pośrednictwem pieniądza zachodzi pobieranie (gromadzenie, czerpanie, uzyskiwanie) dochodów i przychodów (wpływów, wpłat), z drugiej zaś – rozdysponowanie, podział między różne podmioty i potrzeby społeczne, czyli dokonywanie wydatków oraz rozchodów (wypłat).
  • W związku z rozbudowaniem relacji finansowych z Unią Europejską do publicznych krajowych operacji finansowych należą także rozliczenia (wzajemne transfery środków) z budżetem Unii Europejskiej (budżetem Wspólnot) oraz wspólnotowe operacje finansowe prowadzone przez organy Unii Europejskiej.

Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej na temat tego, czym jest system finansowy państwa oraz jakie występują rodzaje rynków finansowych, a także jakie są źródła polskiego prawa finansowego i czym są stabilizacyjne reguły fiskalne i kryteria monetarne już dziś rozpocznij e-kurs Wszystko na temat systemu finansów publicznych - praktyczne wyjaśnienia. Zyskasz nowe umiejętności zawodowe, dzięki którym zwiększą się Twoje szanse na awans.

Nie ma jeszcze komentarzy do tego dokumentu.
Zaloguj się aby dodać komentarz
wiper-pixel