Słownik

Słownik

      A

Akcja – to papier wartościowy łączący w sobie prawa o charakterze majątkowym i niemajątkowym, który wynika z uczestnictwa akcjonariusza w spółce akcyjnej lub komandytowo-akcyjnej. To także ogół praw i obowiązków akcjonariusza w spółce lub część kapitału akcyjnego.

Akcje własne – to nabyte przez firmę akcje własne w celu ich umorzenia, inaczej akcje własne to akcje wyemitowane przez spółkę.

Aktywa – to kontrolowane przez jednostkę zasoby majątkowe o wiarygodnie określonej wartości, które powstały w wyniku przeszłych zdarzeń i wywołają w przyszłości wpływ do jednostki korzyści ekonomicznych.

Aktywa finansowe – to aktywa obejmujące aktywa pieniężne, czyli aktywa w formie krajowych środków płatniczych, walut obcych i dewiz, które wynikają z kontraktu prawo do otrzymania aktywów pieniężnych, prawo do wymiany instrumentów finansowych z inną jednostką na korzystnych warunkach oraz instrumenty kapitałowe wyemitowane przez inne jednostki.

Aktywa pieniężne – to aktywa w formie krajowych środków płatniczych, walut obcych i dewiz, również inne aktywa finansowe, w tym w szczególności naliczone odsetki od aktywów finansowych.

Aktywa trwałe – to aktywa firmy o planowanym okresie użytkowania lub posiadania powyżej 1 roku. Zalicza się tutaj: wartości niematerialne i prawne, środki trwałe, należności długoterminowe, inwestycje długoterminowe, rozliczenia międzyokresowe.

Amortyzacja – w prawie bilansowym i podatkowym oznacza koszt związany ze stopniowym zużywaniem się środków trwałych i wartości niematerialnych i prawnych. Amortyzacja jest kosztem, który nie wiąże się z wypływem środków pieniężnych. Warto zauważyć, że z amortyzacją łączy się pojęcie umorzenia.

Analiza techniczna – to prognozowanie przyszłych zmian kursów instrumentów finansowych na podstawie informacji o kursach i obrotach w przeszłości.

Analiza fundamentalna – analiza i ocena kondycji finansowej przedsiębiorstwa oraz dalszych perspektyw jej rozwoju na podstawie informacji o wynikach finansowych przez nią osiągniętych oraz danych dotyczących sytuacji makroekonomicznej.

Analiza wrażliwości zysku – polega na pomiarze wpływu zmian poszczególnych zmiennych na zysk modelu analizy progu rentowności.

     B

Badanie sprawozdania finansowego – polega na sprawdzeniu czy sprawozdanie finansowe zostało sporządzone zgodnie z ustawą o rachunkowości. Biegły rewident powinien wyrazić pisemną opinię czy badane przez niego sprawozdanie finansowe jest zgodne z zasadami rachunkowości oraz czy rzetelnie przedstawia sytuację majątkową i finansową organizacji oraz wynik finansowy badanej jednostki. Podsumowując badanie sprawozdań finansowych jest procesem mającym za zadanie uwiarygodnienie informacji (głównie finansowych). Ma to na celu zapewnienie bezpieczeństwa obrotu gospodarczego.

Bank – to jednostka, która działa na podstawie przepisów Prawa bankowego. Działalność banku opiera się na dwóch zasadniczych rodzajach operacji: zarządzaniu depozytami i udzielaniu kredytów. Najczęściej spotykaną w Polsce formą organizacyjno-prawną banków są spółki akcyjne lub banki spółdzielcze.

Benchmark – wskaźnik, który służy do oceny efektywności zarządzania.

Biegły rewident – inaczej audytor, to osoba fizyczna posiadająca uprawnienia zawodowe w zakresie wykonywania czynności rewizji finansowej, w tym uprawnienia do badania sprawozdań finansowych. Potwierdzeniem uprawnień zawodowych jest wpis do rejestru biegłych rewidentów. Uchwałę o wpisie do rejestru podejmuje Krajowa Rada Biegłych Rewidentów.

Bilans – to zestawienie aktywów i pasywów jednostki sporządzane na początek (bilans otwarcia) i koniec (bilans zamknięcia) okresu sprawozdawczego (obrachunkowego) w organizacjach prowadzących księgowość według zasad tzw. pełnej rachunkowości. Bilans należy do obowiązkowych sprawozdań finansowych.

Budżet – plan finansowy działalności gospodarczej na okres przynajmniej 1 roku, czyli zestawienie planowanych wpływów i wydatków.

     C

Całkowite zmienne koszty jednostkowe – to koszty, które zależą od poziomu produkcji (sprzedaży).

Cena nabycia – to cena zakupu składnika aktywów, która obejmuje kwotę należną sprzedającemu bez podlegających odliczeniu podatku od towarów i usług (podatku VAT) oraz podatku akcyzowego, a w przypadku importu powiększona o obciążenia o charakterze publicznoprawnym oraz o koszty bezpośrednio związane z zakupem i przystosowaniem składnika aktywów do stanu zdatnego do używania lub wprowadzania do obrotu, łącznie z kosztami transportu, jak też załadunku, wyładunku, składowania lub wprowadzenia do obrotu, a obniżona o rabaty, opusty, inne podobne zmniejszenia i odzyski. W sytuacji nabycia udziałów (akcji) własnych w drodze egzekucji za cenę nabycia uważa się cenę nabycia ustaloną w postępowaniu egzekucyjnym, która jest powiększona o koszty poniesione w toku postępowania egzekucyjnego, które nie zostały spółce zwrócone.

Centrum inwestycyjne – to ośrodek odpowiedzialności, w której menedżer odpowiada za przychody, koszty a także posiada uprawnienia do kształtowania zdolności produkcyjnych poprzez podejmowanie decyzji inwestycyjnych, które dotyczą zakupu nowych środków trwałych.

Centrum kosztów – to ośrodek odpowiedzialności, w której menedżer odpowiada za ponoszone koszty.

Centrum przychodów – to ośrodek odpowiedzialności, w której menedżer odpowiada jedynie za osiągnięcie planowanych przychodów.

Centrum zysków – to ośrodek odpowiedzialności, w której menedżer odpowiada zarówno za przychody jak i koszty.

Certyfikat księgowego – to dokument uprawniający do świadczenia usług prowadzenia ksiąg rachunkowych i podatkowych.

Cykl życia produktu – okres, w jakim dany wyrób znajduje nabywców na rynku. Reasumując jest to rynkowy cykl życia produktu. Składa się z czterech faz: wprowadzenie na rynek, wzrost sprzedaży, nasycenie/dojrzałość i spadek sprzedaży.

     D

Długoterminowy plan finansowy – to opracowanie, które przewiduje na przełomie najbliższych kilku lat zysk, przepływy pieniężne i bilans.

Dopłaty do kapitału – polega na tym, że równowartość dopłat ujmuje się w odrębnej pozycji pasywów bilansu (kapitał rezerwowy z dopłat wspólników) i wykazuje się jako składnik kapitału własnego do czasu, kiedy ten nie zostanie użyty w sposób uzasadniający jego odpisanie. Uchwalone, ale niewniesione jeszcze dopłaty należy wykazywać w dodatkowej pozycji kapitałów własnych „Należne dopłaty na poczet kapitału rezerwowego (wartość ujemna)”.

Dziennik – to dokument, w którym prowadzi się rejestr wszystkich zdarzeń gospodarczych.

Dzień bilansowy – to dzień, na który jednostka sporządza sprawozdanie finansowe.

Dźwignia finansowa – to stopień zwiększenia rentowności kapitałów własnych z tytułu finansowania działalności kapitałami obcymi.

Dźwignia operacyjna – odzwierciedla relacje, które zachodzącą pomiędzy kosztami zmiennymi i stałymi w danym przedsiębiorstwie.

Dźwignia połączona – to iloczyn dźwigni finansowej i operacyjnej.

    E

e-AD – elektroniczny administracyjny dokument, na podstawie którego przemieszcza się wyroby akcyzowe z zastosowaniem procedury zawieszenia poboru akcyzy.

EBIT – zysk operacyjny.

EFTA (Europejskie Stowarzyszenie Wolnego Handlu) – międzyrządowa organizacja ustanowiona w 1960 r. przez siedem państw europejskich w celu promowania wolnego handlu i integracji gospodarczej z korzyścią dla państw członkowskich.

Eksport – wywóz wyrobów akcyzowych lub samochodów osobowych z terytorium kraju poza terytorium Unii Europejskiej potwierdzony przez urząd celny, który nadzoruje faktyczne wyprowadzenie tych wyrobów lub samochodów poza terytorium Unii Europejskiej.

Eksport towarów w rozumieniu VAT – dostawa towarów wysyłanych lub transportowanych z terytorium kraju poza terytorium Unii Europejskiej przez:

a) dostawcę lub na jego rzecz, lub
b) nabywcę mającego siedzibę poza terytorium kraju lub na jego rzecz, z wyłączeniem towarów wywożonych przez samego nabywcę do celów wyposażenia lub zaopatrzenia statków rekreacyjnych oraz turystycznych statków powietrznych lub innych środków transportu służących do celów prywatnych

– jeżeli wywóz towarów poza terytorium Unii Europejskiej jest potwierdzony przez urząd celny określony w przepisach celnych.

EOG (Europejski Obszar Gospodarczy) – kraje Unii Europejskiej, Islandia, Liechtenstein i Norwegia.

Ewidencja księgowa – odzwierciedlenie przebiegu poszczególnych procesów gospodarczych w jednostce prowadzącej księgi rachunkowe; prowadzi się ją w sposób ciągły, na podstawie odpowiednich dokumentów, w porządku chronologicznym poszczególnych zjawisk gospodarczych mających wpływ na aktywa i pasywa, w tym także na wynik finansowy.

Ewidencja podatkowa – ewidencja prowadzona dla celów podatkowych, służy ustaleniu wielkości obciążenia podatkowego.

    F

Faktura VAT – dokument w formie papierowej lub w formie elektronicznej zawierający dane wymagane ustawą i przepisami wydanymi na jej podstawie.

Faktura elektroniczna – faktura w formie elektronicznej wystawiona i otrzymana w dowolnym formacie elektronicznym.

Fifo (pierwsze weszło pierwsze wyszło) – metoda rozchodu zapasów polegająca na wydawaniu zawsze najstarszego składnika.

Finalny nabywca gazowy – podmiot, który:
a) nabywa na terytorium kraju, importuje lub nabywa wewnątrzwspólnotowo wyroby gazowe, lub
b) posiada uzyskane w sposób inny niż w drodze nabycia wyroby gazowe – niebędący pośredniczącym podmiotem gazowym.

Finalny nabywca węglowy – podmiot, który:

a) nabywa na terytorium kraju, importuje lub nabywa wewnątrzwspólnotowo wyroby węglowe, lub
b) posiada uzyskane w sposób inny niż w drodze nabycia wyroby węglowe

– niebędący pośredniczącym podmiotem węglowym.

Finansowa rachunkowość – jej głównym zadaniem jest informacja o stanie finansowo-majątkowym jednostki oraz o wygospodarowanym przez nią wyniku finansowym.

Finansowe sprawozdanie – syntetyczne zebranie informacji o wszystkich zdarzeniach gospodarczych w danym okresie sprawozdawczym.

Finansowanie – wszystkie przedsięwzięcia w przedsiębiorstwie, które zapewniają przedsiębiorstwu kapitał i służą kształtowaniu optymalnej struktury kapitałowej.

Finansowy wynik przedsiębiorstwa – różnica pomiędzy przychodami a kosztami ich uzyskania w wybranym okresie sprawozdawczym. Dodatni wynik finansowy jest nazywany zyskiem, ujemny –stratą.

Fundusze kapitałowe –fundusze inwestycyjne oraz fundusze zagraniczne, o których mowa w przepisach o funduszach inwestycyjnych, oraz ubezpieczeniowe fundusze kapitałowe działające na podstawie przepisów ustawy o działalności ubezpieczeniowej, z wyjątkiem funduszy emerytalnych, o których mowa w przepisach o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych.

    G

Gospodarstwo leśne – gospodarstwo prowadzone przez podatnika, na którym ciąży obowiązek podatkowy w podatku leśnym.

Gospodarstwo rolne – gospodarstwo rolne w rozumieniu przepisów o podatku rolnym.

Gospodarstwo rybackie – prowadzenie działalności w zakresie chowu i hodowli ryb oraz innych organizmów żyjących w wodzie.

Gra bingo fantowe – gra, w której uczestniczy się przez nabycie przypadkowych zestawów liczb z ustalonego z góry zbioru liczb, a podmiot urządzający grę oferuje wyłącznie wygrane rzeczowe.

Gra bingo pieniężne – gra, w której uczestniczy się przez nabycie przypadkowych zestawów liczb z ustalonego z góry zbioru liczb, a podmiot urządzający grę oferuje wyłącznie wygrane pieniężne, których wysokość zależy od łącznej kwoty wpłaconych stawek.

Gra telebingo – w grze uczestniczy się przez nabycie dowodu udziału w grze zawierającego przypadkowe zestawy liczb lub znaków z góry ustalonego zbioru liczb lub znaków, przeprowadzana na skalę ogólnokrajową z losowaniem nadawanym jako audycja telewizyjna, a podmiot urządzający grę oferuje wygrane pieniężne lub rzeczowe.

Grupa kapitałowa – podmiot dominujący wraz z podmiotami od niego zależnymi.

Grunty, budynki i budowle związane z prowadzeniem działalności gospodarczej w rozumieniu ustawy o podatkach i opłatach lokalnych – grunty, budynki i budowle będące w posiadaniu przedsiębiorcy lub innego podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą.

Gry cylindryczne – gry, w których uczestniczy się w grze przez wytypowanie liczb, znaków lub innych wyróżników, a wysokość wygranej zależy od określonego z góry stosunku wpłaty do wygranej, zaś wynik gry ustalany jest za pomocą urządzenia obrotowego.

Gry liczbowe – gry, w których wygraną uzyskuje się przez prawidłowe wytypowanie liczb, znaków lub innych wyróżników, a wysokość wygranych zależy od łącznej kwoty wpłaconych stawek, oraz gra liczbowa keno, w której wygraną uzyskuje się przez prawidłowe wytypowanie liczb, a wysokość wygranych stanowi iloczyn wpłaconej stawki i mnożnika ustalonego dla poszczególnych stopni wygranych.

Gry losowe – gry o wygrane pieniężne lub rzeczowe, których wynik w szczególności zależy od przypadku, a warunki gry określa regulamin.

Gry na automatach – gry na urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych lub elektronicznych, w tym komputerowych, o wygrane pieniężne lub rzeczowe, w których gra zawiera element losowości.

    H

HIFO (najdroższe przyszło pierwsze wyszło) – metoda wyceny zapasów w gospodarce magazynowej, która zakłada, że najpierw rozlicza się materiały zakupione po najwyższej cenie.

    I

IFAC – Międzynarodowa Federacja Księgowych.

IFRIC – Komitet ds. Interpretacji Międzynarodowej Sprawozdawczości Finansowej.

IFRS – Międzynarodowe Standardy Sprawozdawczości Finansowej.

Informacja dodatkowa – załączona do sprawozdania finansowego część opisowa, której celem jest omówienie i poszerzenie informacji zawartych w sprawozdaniu finansowym.

Informacje o działalności – informacje finansowe i operacyjne sporządzane dla inwestorów przez niektóre spółki w ramach uzupełnienia i rozszerzenia sprawozdawczości ustawowej.

Informacje prognostyczne – wszelkie ujawnione w sprawozdaniu finansowym informacje oparte na oczekiwaniach, przekonaniach, założeniach, planach i ocenach dotyczących przyszłości. W szczególności informacje takie mogą być zawarte w sprawozdaniu z działalności w części opisującej przyszłe plany i kierunek działalności przedsiębiorstwa.

Informacje uzupełniające – dodatkowe, uznaniowe, dane załączane do sprawozdania finansowego w celu poszerzenia jego wartości informacyjnej, a tym samym zwiększenia jego użyteczności dla użytkowników.

Infrastruktura instytucjonalna w rachunkowości – niezbędne warunki polityczne, ekonomiczne, regulacyjne, prawne, społeczne i kulturowe, umożliwiające efektywne funkcjonowanie instytucji finansowych i rynków kapitałowych na gruncie gospodarki rynkowej.

Infrastruktura Międzynarodowych Standardów Rachunkowości – opracowywanie i ogłaszanie Międzynarodowych Standardów Rachunkowości dokonywane jest przez grono instytucji, których wspólnym celem jest harmonizacja światowych standardów rachunkowości.

Insourcing usług księgowych – świadczenie usług księgowych na podstawie tymczasowej umowy.

Inspekcja nadzoru bankowego – procedura monitorująca stosowana przez organy nadzoru bankowego w celu oceny sytuacji finansowej badanego banku.

Instrumenty finansowe, rozliczanie w rachunkowości – stosowane w rachunkowości sposoby rozliczania instrumentów finansowych.

Instrumenty pochodne rozliczanie w rachunkowości – stosowane w rachunkowości sposoby wyceny i ujawniania wpływu instrumentów pochodnych na wyniki przedsiębiorstwa.

Inwazja LIFO – zyski nietypowe powstające w momencie, gdy przedsiębiorstwo wyceniające zapasy metodą LIFO zmniejsza ich normalny poziom sprzedając zapasy „tańsze” (czyli nabyte po niższych cenach) z większą marżą.

Inwentaryzacja ciągła – stosowany w rachunku kosztów system monitorowania zapasów, który automatycznie uaktualnia się po każdej transakcji zakupu i sprzedaży zapasów. W systemie takim, stan zapasów jest w każdym momencie dokładnie znany (biorąc poprawkę na ewentualne błędy ewidencji i ubytki zapasów), bez przeprowadzania spisu z natury. Inwentaryzacja ciągła wymaga możliwości monitorowania poszczególnych jednostek kosztów.

Inwentaryzacja okresowa – obliczanie stanu zapasów w bilansie oraz kosztów sprzedanych produktów, towarów i materiałów w rachunku wyników metodą spisu z natury na zakończenie okresu obrotowego.

Inwestycje dostępne do sprzedaży – bilansowa klasyfikacja inwestycji w akcje zwykłe innej spółki w ilości nieprzekraczającej 20% jej kapitału. Aktywa takie niekoniecznie są w obrocie (kiedy to ich wartość podlegałaby aktualizacji wyceny do wartości rynkowej). Inwestycja nie jest również na tyle duża, by uzasadnić konsolidację. Dlatego w bilansie wykazuje się ją po koszcie nabycia pomniejszonym o ewentualne odpisy z tytułu trwałej utraty wartości.

Inwestycje utrzymywane do terminu zapadalności – pozycja bilansowa obejmująca niebędące instrumentami pochodnymi aktywa finansowe o określonym (lub możliwym do określenia) dochodzie i ustalonym terminie zapadalności (np. obligacje). Są to aktywa, które posiadacz zamierza i jest w stanie utrzymać do terminu zapadalności, w odróżnieniu od aktywów dostępnych do sprzedaży, będących inwestycjami w aktywnym obrocie.

IOSCO – Międzynarodowa Organizacja Komisji Papierów Wartościowych.

Istotność – znaczenie poszczególnych transakcji, zdarzeń gospodarczych i sald w odniesieniu do sprawozdania finansowego. Za wartość istotną przyjmuje się wartość na tyle znaczącą dla użytkowników sprawozdania finansowego, aby wymagała ona ujawnienia.

Ilościowy próg rentowności – liczba sprzedanych produktów, gdzie marża całkowita brutto jest równa z kosztami stałymi (przychody ze sprzedaży są równe z poniesionymi kosztami na ich wytworzenie i sprzedaż).

Instrument finansowy – instrument o charakterze finansowym, który zabezpiecza przyszłe zdarzenia (kontrakt, opcja) (art. 3 ust. 1 pkt 23 ustawy o rachunkowości).

Instrument kapitałowy – kontrakty, z których wynika prawo do majątku jednostki, pozostałego po zaspokojeniu lub zabezpieczeniu wszystkich wierzycieli, a także zobowiązanie się jednostki do wyemitowania lub dostarczenia własnych instrumentów kapitałowych, a w szczególności udziały, opcje na akcje własne lub warranty.

Inwentaryzacja – polega na weryfikacji wielkości prezentowanych w sprawozdaniu finansowym ze stanem faktycznym.

Inwentarz – wykaz składników aktywów i pasywów potwierdzony ich inwentaryzacją. Sporządzają jednostki, które uprzednio nie prowadziły ksiąg rachunkowych w sposób określony ustawą. W pozostałych jednostkach rolę inwentarza spełnia zestawienie obrotów i sald kont księgi głównej oraz zestawienia sald ksiąg pomocniczych sporządzone na dzień zamknięcia ksiąg rachunkowych.

Inwestycje – składniki majątku nabywane celem ich sprzedaży z zyskiem. Wzrost wartości następuje wraz z upływem czasu (akcje, udziały) (art. 3 ust. 1 pkt 17 ustawy o rachunkowości).

    J

Jakość aktywów – jakościowy wymiar aktywów, który w rachunkowości finansowej przekładany jest na kategorie ilościowe. W zależności od pełnionej funkcji, aktywa „dobrej jakości” są płynne, produktywne i odporne na utratę wartości. Pośrednio wynika stąd, że przyjmowane w rachunkowości różne oszacowania księgowe (jak na przykład amortyzacja, rezerwa na należności) mogą zawyżać lub zaniżać faktyczną wartość aktywów.

Jakość zysku – jakościowe cechy zysku netto warunkujące jego miarodajność jako wyznacznika przewidywanych wyników finansowych.

Jakość zysku księgowego – nieformalna, szacunkowa ocena wiarygodności księgowego zysku netto. Dobra jakość zysku oznacza, że odzwierciedla on faktyczne wyniki przedsiębiorstwa i rzeczywistość ekonomiczną.

Jawne zarządzanie – otwarte dzielenie się z pracownikami informacjami na temat wyników finansowych przedsiębiorstwa, mające umożliwić pracownikom zrozumienie wyników i przywiązywanie do nich wagi. W połączeniu z programami akcji pracowniczych, jawne zarządzanie zmierza do wytworzenia w pracownikach poczucia własności i zaangażowania w wyniki pracodawcy, co przełoży się na zwiększenie konkurencyjności przedsiębiorstwa.

Jednostka afiliowana (powiązana) – ogólny termin na określenie przedsiębiorstwa w jakiś sposób powiązanego z innym przedsiębiorstwem – choćby jedynie przez posiadanie wspólnego właściciela lub inwestora.

Jednostka generująca środki pieniężne – najmniejsza identyfikowalna grupa aktywów, która „samodzielnie” generuje przepływy pieniężne w ramach ciągłej działalności. CGU może być wydziałem, linią produkcyjną, fabryką, ośrodkiem zysku czy pionem operacyjnym. Zgodnie z międzynarodowymi standardami rachunkowości, pojęcie jednostki generującej środki pieniężne wykorzystuje się przy teście na utratę wartości przez aktywa.

Jednostka, przedsiębiorstwo (w rachunkowości/sprawozdawczości) – jednostka gospodarcza (którą może stanowić osoba fizyczna, spółka osobowa, spółka z o.o., spółka akcyjna, organizacja charytatywna, organizacja państwowa itp.) zobowiązana do przedstawiania swojej sytuacji finansowej w sprawozdaniu finansowym.

Jednostka sprawozdawcza – podmiot składający sprawozdanie ze swoich wyników użytkownikom sprawozdań finansowych.

Jednostka stowarzyszona – przedsiębiorstwo, na którego działalność inne przedsiębiorstwo (inwestor) wywiera znaczny wpływ. „Znaczny wpływ” oznacza zdolność do uczestniczenia w podejmowaniu decyzji dotyczących polityki operacyjnej i finansowej jednostki (poprzez wykonywanie praw głosu w radzie nadzorczej lub na walnym zgromadzeniu akcjonariuszy).

Jednostka zależna – jednostka gospodarcza kontrolowana przez inne przedsiębiorstwo. Kontrola zdefiniowana jest jako zdolność do kierowania polityką finansową i operacyjną przedsiębiorstwa, w tym do zmiany zarządu, w celu uzyskania większych korzyści z jego działalności.

Jednostka zależna nieobjęta konsolidacją – jednostka zależna, która wbrew normalnym procedurom konsolidacji w rachunkowości nie jest konsolidowana w sprawozdaniu finansowym jednostki dominującej (zamiast tego wykazuje się ją jako inwestycję metodą praw własności).

Jednostkowe sprawozdanie finansowe jednostki dominującej – nieskonsolidowane sprawozdanie finansowe jednostki sprawującej kontrolę nad inną spółką. Inwestycje jednostki dominującej (spółki macierzystej) w inną spółkę ujmuje się w bilansie jako finansowe aktywa trwałe („inwestycje w jednostkach zależnych”). Generalnie, nieskonsolidowane sprawozdanie finansowe spółki macierzystej nie jest uważane za odzwierciedlenie sytuacji finansowej zgodne z zasadami rzetelnej prezentacji.

Jednostka – podmioty i osoby określone w art. 2 ust. 1 ustawy o rachunkowości.

Jednostka dominująca – jednostka będąca spółką handlową lub przedsiębiorstwem państwowym, sprawująca kontrolę nad inną jednostką (art. 3 ust. 1 pkt 37 ustawy o rachunkowości).

Jednostka dominująca niższego szczebla – spółka handlowa, która jest jednocześnie jednostką zależną od innej spółki handlowej lub przedsiębiorstwa.

Jednostka dominująca wyższego szczebla – spółka handlowa lub przedsiębiorstwo państwowe, która jest jednostką dominującą w stosunku do jednostki dominującej niższego szczebla.

Jednostka podporządkowana – jednostki zależne, współzależne oraz stowarzyszone.

Jednostka powiązana z jednostką – jednostka dominująca, znaczącego inwestora, jej jednostki zależne, współzależne i stowarzyszone oraz jednostki znajdujące się wraz z jednostką pod wspólną kontrolą, a także wspólnika jednostki współzależnej.

Jednostka stowarzyszona – spółka handlowa lub podmiot utworzony i działający zgodnie z przepisami obecnego prawa handlowego, na którą znaczący inwestor wywiera znaczący wpływ.

Jednostka współzależna – jednostka, która jest współkontrolowana przez wspólników na podstawie zawartej między nimi umowy, umowy spółki lub statutu.

Jednostka zależna – spółka handlowa lub podmiot utworzony i działający zgodnie z przepisami obecnego prawa handlowego, kontrolowana/y przez jednostkę dominującą.

Język ksiąg rachunkowych – księgi rachunkowe prowadzi się w języku polskim i w walucie polskiej.

    K

Kalkulacja doliczeniowa zleceniowa (w rachunku kosztów) – rachunek kosztów dla konkretnych złożonych zamówień.

Kalkulacja kosztów materiałów bezpośrednich – stosowana w wewnętrznym rachunku kosztów metoda, według której w wartości zapasów uwzględnia się tylko zmienne koszty materiałów bezpośrednich – co oznacza, że bezpośrednia robocizna, zmienne koszty pośrednie i narzut stałych kosztów pośrednich są pomijane i traktowane jako koszty obciążające bezpośrednio rachunek zysków i strat. Metodę tę określa się czasem również jako kalkulację kosztów „super-zmiennych”.

Kalkulacja procesowa w rachunku kosztów – system rachunku kosztów, w którym obiekt kosztów stanowi zbiór identycznych, homogenicznych elementów.

Kalkulacja produktów łącznych (w produkcji sprzężonej/skojarzonej) – w niektórych procesach produkcyjnych, zwanych produkcją sprzężoną (także łączną lub skojarzoną) z jednego surowca/surowców uzyskuje się kilka rożnych produktów. Produkty te przetwarzane są razem do etapu produkcji zwanego „punktem rozłączenia”, w którym z masy przetwarzanych surowców wyłaniają się odrębne produkty.

Kapitalizacja odsetek – potraktowanie płatności z tytułu odsetek uiszczonych na rzecz kredytodawcy jako wartości niematerialnych i prawnych włączonych w koszt budowy aktywów trwałych.

Kapitał (fundusz) rezerwowy na ogólne ryzyko bankowe – specjalna kategoria wyodrębniona w kapitale własnym banku z zysków z lat ubiegłych (które w innych przypadkach mogą zostać przeznaczone na wypłatę dywidend), w celu zabezpieczenia się przed nieprzewidzianymi stratami z tytułu udzielonych kredytów lub działalności handlowej.

Kapitał obrotowy netto – różnica między wartością aktywów bieżących i zobowiązań bieżących. Określenie „netto” często jest zbędne (używa się go raczej dla podkreślenia różnicy), ponieważ dla większości ludzi kapitał obrotowy z definicji oznacza wartość po potrąceniu zobowiązań bieżących.

Kapitał rezerwowy – wydzielona część kapitału przedsiębiorstwa nieprzeznaczona do podziału w formie dywidend (termin ten spotyka się również w liczbie mnogiej, jako „kapitały rezerwowe”).

Kapitał rezerwowy niepodlegający podziałowi – część kapitału własnego, która nie może zostać przeznaczona na wypłatę dywidend ani wykup akcji. Ograniczenie takie może wynikać z przepisów prawa spółek lub ze statutu przedsiębiorstwa. Jego celem jest zagwarantowanie, że w przedsiębiorstwie pozostanie minimalna kwota kapitału dla ochrony wierzycieli.

Kapitał rezerwowy z aktualizacji wyceny – jeden ze składników kapitału rezerwowego powstający w wyniku aktualizacji wyceny aktywów trwałych. Odzwierciedla on wzrost wartości netto przedsiębiorstwa na skutek niezrealizowanych zysków z przeszacowania wartości majątku trwałego, które – ze względu na swój charakter – nie mogą zostać ujęte w rachunku zysków i strat do momentu zrealizowania pełnej wartości składnika aktywów w transakcji sprzedaży.

Kapitał rezerwowy z konsolidacji – powszechny sposób rozliczania ujemnej wartości firmy (czyli ujemnej różnicy pomiędzy ceną nabycia jednostki zależnej zapłaconą przez jednostkę dominującą, a wartością godziwą nabywanej jednostki) w trakcie konsolidacji. Aktywa nabytej firmy są księgowane po wartości godziwej w księgach skonsolidowanej firmy. Aby odzwierciedlić potencjalne niezrealizowane zyski (i w celu wyrównania salda), tworzy się kapitał rezerwowy w ramach kont kapitału własnego.

Kapitał rezerwowy z niezrealizowanych zysków – rodzaj kapitału rezerwowego niepodlegającego podziałowi, który wynika z niezrealizowanych zysków lub zmian wyceny bilansowej. Jeśli obejmuje on wiele odrębnych elementów, określa się go również jako pozostałe kapitały rezerwowe. Standardy rachunkowości często dążą do ukazania zmiany wartości bilansowej, która niekoniecznie zasługuje na ujęcie w rachunku zysków i strat jako przychód lub koszt, ponieważ zmiana taka jest w pewnym stopniu niepewna lub tymczasowa.

Kapitał własny – udziały lub akcje właścicieli w przedsiębiorstwie, zwane również „kapitałem” lub „wartością netto przedsiębiorstwa”. Wysokość kapitału własnego ustala się na dwa sposoby: 1) jako różnicę między wykazanymi w bilansie aktywami, a zobowiązaniami, stanowiącą kwotę pozostającą do dyspozycji właścicieli lub 2) jako wykazany w rachunku zysków i strat wynik finansowy z lat ubiegłych, pomniejszony o wypłacone dywidendy, dodany do kapitału początkowego.

Kapitał wniesiony – konto bilansowe wykazujące łączną kwotę wkładów (w środkach pieniężnych lub w postaci aportów rzeczowych), jakie akcjonariusze lub właściciele pierwotnie zainwestowali w przedsiębiorstwo. Kwota ta składa się z wartości nominalnej i nadwyżki ze sprzedaży akcji powyżej ich wartości nominalnej. Obejmuje ona również wartość odsprzedaży akcji własnych będących w posiadaniu emitenta. Inne rodzaje kapitału to kapitał wypracowany w trakcie działalności gospodarczej, taki jak zysk z lat ubiegłych oraz zyski niezrealizowane, często zwane kapitałem rezerwowym z aktualizacji wyceny.

Kapitał wykorzystywany (zaangażowany) – kwota stałego kapitału (długoterminowego kredytu lub środków własnych) zainwestowana w środki trwałe i kapitał obrotowy przedsiębiorstwa lub wydziału. Wartość ta jest często stosowana przy obliczaniu zwrotu z zaangażowanego kapitału, jako miary wyników finansowych przed uwzględnieniem kosztów finansowania.

Kapitał zakładowy – maksymalna ilość akcji, jakie przedsiębiorstwo może wyemitować i wprowadzić do obrotu zgodnie z postanowieniami swojego statutu lub umowy założycielskiej (zwana również kapitałem nominalnym lub kapitałem zarejestrowanym). Kapitał zakładowy musi być ujawniony w sprawozdaniu finansowym, a każde jego podwyższenie wymaga zatwierdzenia uchwałą walnego zgromadzenia akcjonariuszy.

Kapitał zapasowy, ustawowy – kapitał rezerwowy, którego utworzenie wymagane jest przepisami prawa w celu ograniczenia wypłaty dywidend z zysków niepodzielonych. Kapitał taki tworzy się zwykle ze względów ostrożnościowych, dla zapewnienia ochrony wierzycieli dzięki posiadaniu pewnej rezerwy kapitału własnego.

Kasa rejestrująca – wynalezione w USA przez Charlesa Ketteringa (1876–1958) urządzenie, rejestrujące sprzedaż gotówkową, wystawiające paragony oraz zabezpieczające gotówkę. Po zakończeniu okresu sprawozdawczego (np. na koniec dnia lub tygodnia) gotówka w kasie powinna być równa sumie stanu początkowego i zarejestrowanej przez kasę sprzedaży.

Klasyfikacja kosztów (w układzie funkcjonalnym lub układzie rodzajowym) – koszty w rachunku zysków i strat można klasyfikować na dwa sposoby. W klasyfikacji funkcjonalnej, koszty grupowane są według działów lub działań (np. produkcja, sprzedaż, administracja, dystrybucja). W klasyfikacji rodzajowej, koszty grupuje się według ich rodzaju i charakteru (np. pracownicze, materiałów, amortyzacji). Obie klasyfikacje dają tę samą wartość zysku. Prezentacja w układzie funkcjonalnym jest bardziej przydatna dla stron zewnętrznych (w tym konkurencji), podczas gdy prezentacja w układzie rodzajowym zapewnia lepszą porównywalność przedsiębiorstw. Układ rodzajowy jest rozpowszechniony w Europie, podczas gdy np. spółki amerykańskie zobowiązane są do stosowania układu funkcjonalnego. Zgodnie z międzynarodowymi standardami rachunkowości, jeżeli spółka prezentuje swoje koszty w układzie funkcjonalnym, musi również załączyć dodatkową informację o rodzaju tych kosztów w informacji dodatkowej do sprawozdania finansowego.

Klin podatkowy – różnica pomiędzy kosztem zatrudnienia ponoszonym przez pracodawcę (łącznie ze składkami ubezpieczeniowymi) a pensją wypłacaną pracownikowi „na rękę” (po potrąceniu podatku dochodowego odprowadzanego przez pracodawcę). Klin podatkowy określa łączny ciężar wszystkich podatków i innych obciążeń naliczanych od pensji.

KMSR – Komitet ds. Międzynarodowych Standardów Rachunkowości.

Kompensowanie – wykazywanie należności i zobowiązań dotyczących tego samego podmiotu w wartości netto.

Koncepcja zachowania kapitału – koncepcja, według której prawdziwym kryterium ujęcia zysku jest upewnienie się, czy pozostaje on dodatni po odjęciu wszelkich reinwestycji koniecznych do zachowania kapitału (lub zdolności produkcyjnych) na poziomie punktu wyjścia.

Koniec roku (obrotowego) – data, na której najbardziej skupia się cała sprawozdawczość finansowa. Ostatniego dnia rocznego cyklu obrachunkowego (który często, lecz nie zawsze pokrywa się z kalendarzowym końcem roku, czyli 31 grudnia) zamyka się bilans i sporządza rachunek zysków i strat za ostatnie 365 dni.

Konsolidacja (w rachunkowości) – przedstawienie w sprawozdaniu finansowym odrębnych podmiotów prawnych tak, jak gdyby stanowiły jedną jednostkę gospodarczą.

Konsolidacja proporcjonalna – rodzaj konsolidacji sprawozdania finansowego stosowany często w przypadku wspólnych przedsięwzięć, ukazujący w bilansie właściciela jedynie należący do niego udział w aktywach i zobowiązaniach wspólnego przedsięwzięcia.

Konsolidacyjne sprawozdanie finansowe – sprawozdanie finansowe sporządzone dla grupy przedsiębiorstw, zawierające przedstawienie każdego przedsiębiorstwa oddzielnie, transakcje wewnątrz grupy oraz sytuację po konsolidacji.

Konta – łączne określenie wszystkich kont wykorzystywanych w księgowości przedsiębiorstwa. W przedsiębiorstwie mogą istnieć tysiące rożnych kont odnoszących się do rożnych dostawców i odbiorców, rożnych kategorii aktywów i pasywów itp.

Konta bilansowe – konta służące do rejestracji stanu oraz zmian stanu składników bilansu, w odróżnieniu od kont wynikowych, odzwierciedlających operacje gospodarcze i zamykanych na koniec okresu obrotowego.

Konta przeciwstawne/korygujące – konta, których salda podlegają kompensacie. Przykładowo saldo konta „rezerwa na utratę wartości przez aktywa” koryguje na koniec okresu saldo konta aktywów – aktywa wykazywane są w bilansie w wartości netto. Innym typowym przykładem kont przeciwstawnych są aktywa trwałe i umorzenie, a także konta należności i zobowiązań dotyczących tej samej jednostki.

Konto kontrolne (techniczne) – konto, którego saldo jest równe sumie oddzielnych ksiąg subkont. Na przykład, niezapłacone saldo rachunku klienta zostanie zsumowane na koncie kontrolnym należności. Dzięki temu księgowania w księdze głównej mogą ograniczać się do samej ewidencji transakcji, a konta kontrolne okresowo bilansuje się z poszczególnymi subkontami.

Konto memoriałowe – konto niebędące częścią aktywów ani zobowiązań bilansowych, wykorzystywane w celu ewidencjonowania i kontrolowania stanu aktywów, zobowiązań lub przyszłych powinności – typowo pozycji pozabilansowych.

Konto podziału wyniku finansowego – konto określające cel, na jaki zysk netto ma zostać przeznaczony.

Konto teowe – konto księgowe w kształcie litery T, na którym pod wspólnym nagłówkiem po lewej stronie rejestruje się pozycje Winien, a po prawej Ma. Konto teowe może stanowić część ksiąg; najczęściej jednak wykorzystuje się je jako doraźne przedstawienie zapisów księgowych.

Kontrakt – umowa między stronami.

Kontrola (nad inną jednostką) – możliwość sprawowania kontroli nad odrębną jednostką prawną ogólnie oznacza możliwość kierowania jej strategią, działalnością operacyjną i wyborem kadry zarządzającej. Jest to prawo o charakterze majątkowym, wynikające głownie (choć nie wyłącznie) z posiadania akcji uprawniających do głosowania.

Kontrola wewnętrzna – podejmowane w rożnych dziedzinach działalności gospodarczej świadome i systematyczne działania mające na celu zapobieganie błędom, łamaniu procedur, podejrzanym interesom oraz oszustwom.

Korekty (zapisy korygujące) – księgowania wprowadzane do rozszerzonego zestawienia obrotów i sald na koniec okresu obrotowego, w celu zapewnienia zgodności sprawozdania finansowego z zasadami rachunkowości memoriałowej.

Korekty błędów księgowych – księgowania wprowadzane do rozszerzonego zestawienia obrotów i sald w celu poprawienia błędów odkrytych w księgach.

Korekty eliminacyjne (przy konsolidacji) – korekty wymagane w celu eliminacji podwójnych zapisów w czasie sporządzania skonsolidowanego sprawozdania finansowego. Korekty eliminacyjne nie pojawiają się w księgach inwestora ani przedmiotu inwestycji. Zamiast tego, aby uzyskać wartości skonsolidowane, sporządza się arkusze kalkulacyjne lub zapisy informacyjne.

Korekty poprzedniego okresu – skorygowanie uprzednio sporządzonego sprawozdania finansowego na skutek wykrycia podstawowego błędu lub wprowadzenia zmian w przyjętych przez przedsiębiorstwo zasadach rachunkowości.

Korekty zdarzeń po dacie bilansowej – zdarzenie po dacie bilansowej ma miejsce po zakończeniu okresu obrotowego i zwykle nie stanowi części sprawozdania finansowego poprzedniego okresu obrachunkowego (który ma wyraźnie określoną datę zakończenia).

Koszt – rozchód środków pieniężnych lub innych zasobów w celu nabycia czegoś; także: celowe zużycie zasobów w celu uzyskania przychodów w określonym okresie czasu.

Koszt ewidencyjny (normatywny) – koszt produktu lub usługi planowany w oparciu o normy zużycia materiałów i robocizny oraz stałą alokację kosztów pośrednich.

Koszt odtworzenia – koszt zastąpienia istniejącego składnika aktywów w drodze nabycia jego odpowiednika po cenie rynkowej. Koszt odtworzenia to niejako uaktualniony koszt historyczny. Zwykle ma on mniej istotne znaczenie w rachunkowości finansowej, która opiera się przede wszystkim na zasadzie kosztu historycznego.

Koszt prac badawczych i rozwojowych – koszt opracowania i wprowadzenia na rynek nowych produktów, obejmujący wydatki (nakłady) poniesione na wynagrodzenia pracowników, utrzymanie laboratoriów, prowadzenie eksperymentów i nabycie patentów.

Koszt rzeczywisty – koszt faktycznie poniesiony jako koszt historyczny, w odróżnieniu od kwoty zabudżetowanej lub prognozowanej. Aby obliczyć odchylenie, koszty rzeczywiste należy porównać z kosztami zabudżetowanymi, po skorygowaniu budżetu o ewentualne zmiany w poziomie produkcji.

Koszt utraconych korzyści – koszt związany z wyborem jednej z dwóch wykluczających się opcji, definiowany jako potencjalny zysk, z którego zrezygnowaliśmy na rzecz zysku związanego z drugą opcją.

Koszt własny sprzedanych produktów/usług – stosowana w rachunku kosztów kategoria obejmująca koszt bezpośredniej siły roboczej i bezpośrednich materiałów wykorzystanych do wytworzenia produktu.

Koszt wytworzenia produktu – koszty, które można bezpośrednio powiązać z konkretnym produktem lub usługą.

Koszty bezpośrednie – koszty, które można łatwo i jednoznacznie powiązać z poszczególnymi produktami lub usługami.

Koszty częściowo zmienne – typ kosztów, w których występuje zarówno element stały, jak i zmienny (patrz: kształtowanie się kosztów).

Koszty krańcowe – zmiana wielkości kosztów towarzysząca zmianie wielkości produkcji. Koszty krańcowe obejmują koszty bezpośrednie oraz część kosztów stałych. Koncepcja kosztu krańcowego znajduje zastosowanie przede wszystkim w analizie ekonomicznej, gdzie zasada maksymalizacji zysku mówi, że produkcję opłaca się zwiększać jedynie do momentu, w którym koszty krańcowe będą równe krańcowym przychodom.

Koszty obciążające bezpośrednio rachunek zysków i strat – koszty, które nie są ujmowane w zapasach ani koszcie sprzedanych produktów, towarów i materiałów. Traktuje się je jako koszt w okresie, w którym zostały poniesione. Koszty obciążające bezpośrednio rachunek zysków i strat znajdują uzasadnienie w zasadzie współmierności przychodów i kosztów: w związku ze swoim charakterem nie są związane z żadnym konkretnym działaniem lub produktem, lecz raczej z upływem czasu.

Koszty ogólne przedsiębiorstwa, koszty ogólne zarządu – występująca w rachunku zysków i strat szeroka kategoria kosztów, które nie wiążą się bezpośrednio z konkretnymi produktami lub usługami (patrz: koszty sprzedanych produktów, towarów i materiałów), ale ponoszone są w toku prowadzonej działalności.

Koszty pośrednie – koszty, których nie da się w łatwy sposób przyporządkować pojedynczym produktom czy usługom (typowym przykładem mogą być koszty pośrednie produkcji).

Kalkulacja doliczeniowa – metoda kalkulacji, która polega na odrębnej ewidencji kosztów bezpośrednich dla poszczególnych produktów oraz doliczeniu do nich za pomocą specjalnych kluczy rozliczeniowych odpowiedniej części kosztów pośrednich.

Kalkulacja kosztów – ustalanie kosztów jednostkowych wytworzonych produktów w układzie funkcjonalnym kosztów.

Kalkulacja podziałowa – metoda kalkulacji, która polega na podzieleniu wszystkich kosztów bezpośrednich i pośrednich przez liczbę ustalonych jednostek kalkulacyjnych, w wyniku czego otrzymujemy przeciętny koszt jednostkowy.

Kapitał mniejszości – część aktywów netto jednostki zależnej, objętej skonsolidowanym sprawozdaniem finansowym, która należy do udziałowców innych niż jednostki grupy kapitałowej.

Kapitał własny – kapitał wniesiony lub niewypłacony z postaci dywidendy przez właścicieli.

Kapitał zakładowy – kapitał wniesiony przez właścicieli (dane można sprawdzić w KRS).

Kapitał zapasowy – zyski z lat poprzednich nieprzeznaczone na dywidendy lub dopłaty do kapitału lub nadwyżka nad ceną emisyjną.

Kapitały rezerwowe – zyski z lat ubiegłych przeznaczone na konkretny cel.

Kierownik jednostki – członek zarządu lub innego organu zarządzającego, a jeżeli organ jest wieloosobowy to członków tego organu z wyłączeniem pełnomocników ustanowionych przez jednostkę. W spółce jawnej spółce cywilnej za kierownika uważa się wspólników prowadzących sprawy spółki. W spółce partnerskiej – wspólników prowadzących sprawy spółki albo zarząd. W spółce komandytowej i komandytowo-akcyjnej – komplementariuszy prowadzących sprawy spółki. W przypadku osoby fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą – ta osoba. Kierownikiem jednostki może być również likwidator, syndyk lub zarządca ustanowiony w postępowaniu upadłościowym.

Konsolidacja – łączenie sprawozdań finansowych jednostek tworzących grupę kapitałową przez sumowanie odpowiednich pozycji sprawozdań finansowych jednostki dominującej i jednostek zależnych, z uwzględnieniem niezbędnych wyłączeń i korekt.

Kontrakt – umowa, w której obydwie ze stron zobowiązują się do spełnienia określonego wzajemnie świadczenia, bez możliwości wycofania się z umowy.

Koszty – zamierzone zużycie czynników produkcji, wyrażone wartościowo, związane z działalnością jednostki.

Koszty aktywowane – koszty wytworzenia produktów niesprzedanych oraz produkcji w toku (pozycja ta wykazywana jest w aktywach bilansu).

Koszty bezpośrednie – koszty, które są przypisane poszczególnym wyrobom.

Koszty historyczne – koszty, które zostały już poniesione, nie mamy wpływu na ich zmianę.

Koszty krańcowe – całkowite koszty wytworzenia dodatkowej jednostki produkcji.

Koszty pośrednie – koszty te są kontrolowane według miejsc powstawania kosztów i rozliczane są za pomocą specjalnych kluczy podziałowych.

Koszty relewantne – przyszłe wydatki pieniężne, są różnicą między dwiema alternatywnymi decyzjami (jedną wybieramy do realizacji).

Koszty stałe – koszty, które nie zależą od rozmiarów produkcji. Zależą one od posiadanych zdolności produkcyjnych.

Koszty utracone – koszty, które są efektem decyzji menedżerskich podjętych w przyszłości i na które nie mamy wpływu.

Koszty utraconych możliwości (korzyści) – utracone dochody z powodu podjętej decyzji, w wyniku której zaniechamy jednego działania na rzecz podjęcia innego działania.

Koszty zmienne – koszty, które zmieniają się wraz ze zmianą wielkości produkcji.

Koszty zmienne degresywne – koszty zmienne, które rosną wolniej niż wzrost produkcji.

Koszty zmienne progresywne – koszty zmienne, które rosną szybciej niż wzrost produkcji.

Koszty zmienne proporcjonalne – koszty zmienne, które wzrastają tak samo jak produkcja.

Kontrakt długoterminowy – umowa o okresie trwania powyżej 6 miesięcy.

Koszty finansowe – koszty wynikające z operacji finansowych (np. odsetki od udzielonego kredytu).

Koszty i straty – uprawdopodobnione zmniejszenia w okresie sprawozdawczym korzyści ekonomicznych, o wiarygodnie określonej wartości, w formie zwiększenia wartości aktywów, albo zmniejszenia wartości zobowiązań i rezerw, które doprowadzą do zmniejszenia kapitału własnego lub zwiększenia niedoboru w inny sposób niż wycofanie środków przez udziałowców lub właścicieli.

Krajowe Standardy Rachunkowości – wydane przez Komitet Standardów Rachunkowości.

Krajowe środki płatnicze, waluty obce i dewizy – krajowe środki płatnicze, waluty obce i dewizy, o których mowa w przepisach Prawa dewizowego.

Kredyt – zobowiązanie wobec banku.

Księgi pomocnicze – konta ksiąg pomocniczych zawierają zapisy będące uszczegółowieniem i uzupełnieniem zapisów kont księgi głównej. Prowadzi się je w ujęciu systematycznym jako wyodrębniony system ksiąg, zbiorów kont, komputerowych zbiorów danych, uzgodniony z saldami i zapisami na kontach księgi głównej.

Księgi rachunkowe – obejmują zbiory zapisów księgowych, obrotów i sald, które tworzą: dziennik, księgę główną, księgi pomocnicze, zestawienie obrotów i sald księgi głównej oraz sald kont ksiąg pomocniczych, wykaz składników aktywów i pasywów (inwentarz). Powinny być prowadzone rzetelnie, bezbłędnie, sprawdzalnie i bieżąco.

    L

Leasing – umowa, na mocy której jedna ze stron przekazuje składnik majątku do użytkowania oczekując w zamian wynagrodzenia.

Leasing kapitałowy (finansowy) – leasing, który – zgodnie z ogólnie przyjętymi zasadami rachunkowości traktowany jest jako równoważny zakupowi składnika majątku finansowanego długoterminowym kredytem lub pożyczką. Definicja leasingu kapitałowego, zwanego inaczej leasingiem finansowym, jest bardzo precyzyjna: leasing, w przypadku którego spełnione jest którekolwiek z poniższych kryteriów, kwalifikuje się jako leasing kapitałowy: własność przenoszona jest na leasingobiorcę na koniec okresu leasingu, zwykle po okazyjnej cenie; leasingobiorca posiada możliwość wykupu przedmiotu leasingu lub wydzierżawienia go za cenę nominalną na koniec okresu leasingu; okres leasing obejmuje co najmniej 75% gospodarczo uzasadnionego okresu używania przedmiotu leasingu oraz wartość bieżąca netto umownych przyszłych opłat leasingowych = 90% wartości godziwej przedmiotu leasingu.

Leasing operacyjny (usługowy) – polega na przekazaniu przez finansującego (leasingodawcę) na czas oznaczony prawa do użytkowania określonych składników majątku trwałego (lub prawa do użytkowania i pobierania pożytków) korzystającemu (leasingobiorcy) w zamian za odpowiednie opłaty (raty leasingowe). Zazwyczaj okres trwania umowy leasingu operacyjnego jest krótszy niż oczekiwany okres pełnej amortyzacji przedmiotu leasingu, czyli okres ekonomicznej eksploatacji sprzętu, jednak okres ten nie może być krótszy niż 40% normatywnego okresu amortyzacji tego przedmiotu (a w przypadku nieruchomości - co najmniej 5 lat).

Lista zapasów – każdy rejestr zapasów wyszczególniający ich ilość, rodzaj i wartość. Dla zwiększenia przydatności, lista zapasów powinna zwierać informacje o rotacji zapasów według rożnych kategorii. Dzięki temu można ustalić zapasy niewykorzystane (których prawdopodobnie nie sprzeda się za żadną cenę).

LOCOM – metoda wyceny zapasów po koszcie nieprzekraczającym wartości rynkowej.

LIFO (ostatnie weszło pierwsze wyszło) – metoda rozchodu zapasów polegająca na wydawaniu zawsze najnowszego składnika.

LOFO (najtańsze przyszło pierwsze wyszło) – metoda wyceny materiałów, która zakłada, że zużywamy najpierw materiały zakupione po cenie najniższej.

    Ł

Łączenie się spółek handlowych – łączenie się spółek handlowych rozlicza się i ujmuje na dzień połączenia w księgach rachunkowych spółki, na którą przechodzi majątek łączących się spółek (spółki przejmującej) albo nowej spółki powstałej w wyniku połączenia (spółki nowo zawiązanej) - metodą nabycia; w razie łączenia się spółek, na skutek którego nie następuje utrata kontroli nad nimi przez ich dotychczasowych udziałowców, można zastosować metodę łączenia udziałów – w szczególności dotyczy to łączenia się spółek zależnych w sposób bezpośredni lub pośredni od tej samej jednostki dominującej, jak również w razie połączenia jednostki dominującej niższego szczebla z jej jednostką zależną; za dzień połączenia spółek przyjmuje się dzień wpisania połączenia do rejestru właściwego dla siedziby odpowiednio spółki przejmującej albo spółki nowo zawiązanej.

Łączne sprawozdanie finansowe – jednostki, w skład których wchodzą jednostki organizacyjne sporządzające samodzielne sprawozdania finansowe, mogą sporządzić tzw. sprawozdanie łączne. Przedstawia ono łączne sumy pozycji sprawozdania finansowego jednostki i wszystkich jej oddziałów (zakładów) z zastosowaniem odpowiednich wyłączeń.

    M

Magazyn konsygnacyjny – wyodrębnione u podatnika zarejestrowanego jako podatnik VAT UE miejsce przechowywania na terytorium kraju towarów należących do podatnika podatku od wartości dodanej przemieszczonych przez niego lub na jego rzecz z terytorium państwa członkowskiego innego niż terytorium kraju do tego miejsca, z którego podatnik zarejestrowany jako podatnik VAT UE, przechowujący towary, pobiera je, a przeniesienie prawa do rozporządzania tymi towarami jak właściciel następuje w momencie ich pobrania.

Mała jednostka uor – jednostka, której dane ze sprawozdania finansowego za poprzedni i za bieżący rok obrotowy nie przekroczyły dwóch z trzech wskazanych progów wielkościowych:

  • 17.000.000 zł dla sumy bilansowej,
  • 34.000.000 zł dla przychodów netto ze sprzedaży towarów i produktów,
  • 50 osób – w przypadku średniorocznego zatrudnienia w przeliczeniu na pełne etaty.

Mały podatnik PIT – podatnik, u którego wartość przychodu ze sprzedaży (wraz z kwotą należnego podatku od towarów i usług) nie przekroczyła w poprzednim roku podatkowym wyrażonej w złotych kwoty odpowiadającej równowartości 1.200.000 euro; przeliczenia kwot wyrażonych w euro dokonuje się według średniego kursu euro ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski na pierwszy dzień roboczy października poprzedniego roku podatkowego, w zaokrągleniu do 1.000 zł.

Mały podatnik VAT – podatnik podatku od towarów i usług:

a) u którego wartość sprzedaży (wraz z kwotą podatku) nie przekroczyła w poprzednim roku podatkowym wyrażonej w złotych kwoty odpowiadającej równowartości 1.200.000 euro,
b) prowadzącego przedsiębiorstwo maklerskie, zarządzającego funduszami inwestycyjnymi, będącego agentem, zleceniobiorcą lub inną osobą świadczącą usługi o podobnym charakterze, z wyjątkiem komisu – jeżeli kwota prowizji lub innych postaci wynagrodzenia za wykonane usługi (wraz z kwotą podatku) nie przekroczyła w poprzednim roku podatkowym wyrażonej w złotych kwoty odpowiadającej równowartości 45.000 euro

– przy czym przeliczenia kwot wyrażonych w euro dokonuje się według średniego kursu euro ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski na pierwszy dzień roboczy października poprzedniego roku podatkowego, w zaokrągleniu do 1.000 zł.

Marża – zysk uzyskiwany ze sprzedaży.

Memoriałowa zasada – metoda ujmowania w księgach rachunkowych wszystkich przychodów i kosztów dotyczących danego roku obrotowego, nawet jeżeli nie nastąpił jeszcze wpływ należności, czy nie uregulowano zobowiązań.

Metoda praw własności – przyjęta przez jednostkę dominującą, wspólnika jednostki współzależnej lub znaczącego inwestora metoda wyceny udziałów w aktywach netto jednostki podporządkowanej, z uwzględnieniem wartości firmy lub ujemnej wartości firmy, ustalonych na dzień objęcia kontroli, współkontroli lub wywierania znaczącego wpływu.

Metoda kasowa – metoda rozliczania VAT; obowiązek podatkowy w VAT powstaje z chwilą uregulowania całości lub części należności.

Metoda memoriałowa – metoda rozliczania VAT; za dzień poniesienia kosztu uważa się dzień, w którym ujęto go w księgach rachunkowych na podstawie faktury, lub dzień na który ujęto koszt na podstawie innego dokumentu.

Miejsce importu – miejsce inne niż skład podatkowy, w którym znajdują się importowane wyroby akcyzowe w momencie dopuszczenia do obrotu w rozumieniu przepisów prawa celnego.

Miejsce prowadzenia ksiąg rachunkowych – księgi rachunkowe prowadzi się w siedzibie jednostki. Przechowywanie ksiąg rachunkowych poza siedzibą jednostki jest możliwe w przypadku powierzenia prowadzenia tych ksiąg osobie fizycznej lub prawnej (zazwyczaj biuru rachunkowemu), wymaga jednak powiadomienia urzędu skarbowego o tym fakcie.

Mikro jednostka uor – jednostkami mikro, po podjęciu stosownej decyzji przez organ zatwierdzający, mogą być:

  • spółki handlowe (osobowe i kapitałowe, w tym również w organizacji) oraz spółki cywilne z wyjątkiem tych spółek osobowych i cywilnych, w których wyłącznymi udziałowcami są osoby fizyczne,
  • inne osoby prawne,
  • oddziały przedsiębiorców zagranicznych, w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej.

Jednostki te w roku obrotowym, za który sporządzają sprawozdanie finansowe oraz w roku poprzedzającym ten rok obrotowy, a w przypadku jednostek rozpoczynających działalność – w roku obrotowym, w którym rozpoczęły działalność, nie mogą przekroczyć co najmniej dwóch z następujących trzech wielkości:

a) 1.500.000 zł – w przypadku sumy aktywów bilansu na koniec roku obrotowego,
b) 3.000.000 zł – w przypadku przychodów netto ze sprzedaży towarów i produktów za rok obrotowy,
c) 10 osób – w przypadku średniorocznego zatrudnienia w przeliczeniu na pełne etaty.

Do jednostek mikro mogą być zaliczone, po podjęciu stosownej decyzji przez organ uprawniony do zatwierdzania sprawozdania finansowego, osoby fizyczne, spółki cywilne osób fizycznych, spółki jawne osób fizycznych oraz spółki partnerskie, jeżeli przychody netto tych jednostek ze sprzedaży towarów, produktów i operacji finansowych wyniosły równowartość w walucie polskiej nie mniej niż 1.200.000 euro i nie więcej niż 2.000.000 euro za poprzedni rok obrotowy, a w przypadku jednostek rozpoczynających działalność albo prowadzenie ksiąg rachunkowych w sposób określony ustawą – w roku obrotowym, w którym rozpoczęły działalność albo prowadzenie ksiąg rachunkowych w sposób określony ustawą. Powyżsi przedsiębiorcy mogą skorzystać ze statusu jednostek mikro także wówczas, gdy księgi rachunkowe są prowadzone przez nich dobrowolnie.

MSR – międzynarodowe standardy rachunkowości.

MSSF – międzynarodowe standardy sprawozdawczości finansowej.

    N

Nabycie wewnątrzwspólnotowe – przemieszczenie wyrobów akcyzowych lub samochodów osobowych z terytorium państwa członkowskiego na terytorium kraju.

Nabywca końcowy – podmiot nabywający energię elektryczną, nieposiadający koncesji na wytwarzanie, przesyłanie, dystrybucję lub obrót energią elektryczną w rozumieniu przepisów ustawy z 10 kwietnia 1997 r. – Prawo energetyczne, z wyłączeniem:

a) spółki prowadzącej giełdę towarową w rozumieniu ustawy z 26 października 2000 r. o giełdach towarowych (Dz.U. z 2014 r. poz. 197) nabywającej energię elektryczną z tytułu pełnienia funkcji opisanej w art. 5 ust. 3a ustawy z 26 października 2000 r. o giełdach towarowych,
b) towarowych domów maklerskich i domów maklerskich w rozumieniu ustawy z 26 października 2000 r. o giełdach towarowych nabywających energię elektryczną z tytułu pełnienia funkcji opisanej w art. 9 ust. 2 ustawy z 26 października 2000 r. o giełdach towarowych lub nabywających energię elektryczną na rachunek dającego zlecenie na rynku regulowanym w rozumieniu ustawy z 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (Dz.U. z 2014 r. poz. 94),
c) giełdowej izby rozrachunkowej, Krajowego Depozytu Papierów Wartościowych S.A. lub spółki, której Krajowy Depozyt przekazał wykonywanie czynności z zakresu zadań, o których mowa w art. 48 ust. 2 ustawy z 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi, nabywających energię elektryczną z tytułu pełnienia funkcji opisanej w art. 9 ust. 2 ustawy z 26 października 2000 r. o giełdach towarowych,
d) spółki prowadzącej jednocześnie izbę rozliczeniową i izbę rozrachunkową w rozumieniu ustawy z 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi nabywającej energię elektryczną z tytułu pełnienia funkcji, o której mowa w art. 68a ust. 14 ustawy z 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi lub w celu rozliczenia i rozrachunku transakcji zawieranych na rynku regulowanym.

Nadwyżka finansowa – suma zysku netto z danego przedsięwzięcia i amortyzacji.

Należności – kwoty do zapłaty przez odbiorców (brutto) wynikające najczęściej z wystawionych faktur.

Neutralność podatku – podstawowa zasada VAT, która zakłada, że podatek ten nie powinien być odczuwalny dla przedsiębiorcy.

Niepodatkowe należności budżetowe – niebędące podatkami i opłatami należności stanowiące dochód budżetu państwa lub budżetu jednostki samorządu terytorialnego, wynikające ze stosunków publicznoprawnych.

Nieruchomości – części powierzchni ziemskiej stanowiące odrębny przedmiot własności (grunty), jak również budynki trwale z gruntem związane lub części takich budynków, jeżeli na mocy przepisów szczególnych stanowią odrębny od gruntu przedmiot własności.

NIP – numer identyfikacji podatkowej nadany zgodnie z przepisami o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników.

Nowe środki transportu w rozumieniu VAT – przeznaczone do transportu osób lub towarów:

a) pojazdy lądowe napędzane silnikiem o pojemności skokowej większej niż 48 centymetrów sześciennych lub o mocy większej niż 7,2 kilowata, jeżeli przejechały nie więcej niż 6000 kilometrów lub od momentu dopuszczenia ich do użytku upłynęło nie więcej niż 6 miesięcy; za moment dopuszczenia do użytku pojazdu lądowego uznaje się dzień, w którym został on pierwszy raz zarejestrowany w celu dopuszczenia do ruchu drogowego lub w którym po raz pierwszy podlegał on obowiązkowi rejestracji w celu dopuszczenia do ruchu drogowego w zależności od tego, która z tych dat jest wcześniejsza; jeżeli nie można ustalić dnia pierwszej rejestracji pojazdu lądowego lub dnia, w którym podlegał on pierwszej rejestracji, za moment dopuszczenia do użytku tego pojazdu uznaje się dzień, w którym został on wydany przez producenta pierwszemu nabywcy, lub dzień, w którym został po raz pierwszy użyty dla celów demonstracyjnych przez producenta,
b) jednostki pływające o długości większej niż 7,5 metra, jeżeli były używane nie dłużej niż 100 godzin roboczych na wodzie lub od momentu ich dopuszczenia do użytku upłynęło nie więcej niż 3 miesiące, z wyjątkiem statków morskich, o których mowa w art. 83 ust. 1 pkt 1; za moment dopuszczenia do użytku jednostki pływającej uznaje się dzień, w którym została ona wydana przez producenta pierwszemu nabywcy, lub dzień, w którym została po raz pierwszy użyta dla celów demonstracyjnych przez producenta,
c) statki powietrzne o maksymalnej masie startowej większej niż 1 550 kilogramów, jeżeli były używane nie dłużej niż 40 godzin roboczych lub od momentu ich dopuszczenia do użytku upłynęło nie więcej niż 3 miesiące, z wyjątkiem środków transportu lotniczego, o których mowa w art. 83 ust. 1 pkt 6; za moment dopuszczenia do użytku statku powietrznego uznaje się dzień, w którym został on wydany przez producenta pierwszemu nabywcy, lub dzień, w którym został po raz pierwszy użyty dla celów demonstracyjnych przez producenta.

    O

Obiekty budownictwa mieszkaniowego – budynki mieszkalne stałego zamieszkania sklasyfikowane w Polskiej Klasyfikacji Obiektów Budowlanych w dziale 11.

Objęcie udziału (akcji) – w rozumieniu ustawy o CIT oznacza również uzyskanie przez wspólnika spółki komandytowo-akcyjnej mającej siedzibę lub zarząd na terytorium RP, a także spółki niemającej osobowości prawnej, mającej siedzibę lub zarząd w innym państwie, jeżeli zgodnie z przepisami prawa podatkowego tego państwa jest traktowana jak osoba prawna i podlega w tym państwie opodatkowaniu od całości swoich dochodów bez względu na miejsce ich osiągania, ogółu praw i obowiązków wspólnika w tej spółce.

Obowiązek podatkowy – wynikająca z ustaw podatkowych nieskonkretyzowana powinność przymusowego świadczenia pieniężnego w związku z zaistnieniem zdarzenia określonego w tych ustawach.

Obrachunkowy rok – rok kalendarzowy lub inny okres trwający 12 kolejnych pełnych miesięcy kalendarzowych, stosowany również dla celów podatkowych.

Odroczony podatek – część składowa podatku dochodowego, która wpływa na wynik finansowy w danym okresie sprawozdawczym.

Okres sprawozdawczy – okres, za który sporządza się sprawozdanie finansowe w trybie przewidzianym ustawą lub inne sprawozdania sporządzone na podstawie ksiąg rachunkowych.

Operacja gospodarcza – zdarzenie gospodarcze, które powoduje zmiany w składnikach bilansu.

Opodatkowanie konsumpcji – zasada związana z zasadą neutralności podatku, która zakłada, że VAT powinien stanowić obciążenie dla konsumenta danych dóbr.

Opodatkowanie na zasadach ogólnych – podstawą opodatkowania jest faktycznie osiągnięty dochód.

Organ zatwierdzający sprawozdanie finansowe – organ, który zgodnie z obowiązującymi jednostkę przepisami prawa, statutem, umową lub na mocy prawa własności jest uprawniony do zatwierdzania sprawozdania finansowego jednostki. W przypadku spółki osobowej, z wyjątkiem spółki komandytowo-akcyjnej, oraz spółki cywilnej przez organ zatwierdzający rozumie się jej wspólników.

Osoba fizyczna – według prawa cywilnego człowiek od chwili urodzenia do śmierci.

Osoba prawna – jednostka organizacyjna wyposażona w osobowość prawną.

    P

Państwo członkowskie – państwo będące członkiem Unii Europejskiej.

Państwo członkowskie konsumpcji – państwo członkowskie, w odniesieniu do którego zgodnie z art. 28k ustawy o VAT przyjmuje się, że na jego terytorium ma miejsce świadczenie usług telekomunikacyjnych, usług nadawczych lub usług elektronicznych.

Papiery wartościowe – papiery wartościowe, o których mowa w art. 3 pkt 1 ustawy z 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi.

Pasywa – źródła finansowania aktywów firmy. Zaliczamy tutaj: kapitały własne, rezerwy na zobowiązania, zobowiązania, rozliczenia międzyokresowe.

Pierwsze zasiedlenie dla potrzeb VAT – oddanie do użytkowania w wykonaniu czynności podlegających opodatkowaniu, pierwszemu nabywcy lub użytkownikowi budynków, budowli lub ich części, po ich wybudowaniu lub ulepszeniu, jeżeli wydatki poniesione na ulepszenie, w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym stanowiły co najmniej 30% wartości początkowej.

PKWiU ex – zakres wyrobów lub usług węższy niż określony w danym grupowaniu Polskiej Klasyfikacji Wyrobów i Usług.

Plan kont – system kont, za pomocą którego rejestruje aktywa, pasywa oraz zdarzenia gospodarcze.

Pochodne instrumenty finansowe – to instrumenty finansowe, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi z wyłączeniem tytułów uczestnictwa w instytucjach wspólnego inwestowania oraz instrumentów rynku pieniężnego.

Podanie lub deklaracja odwzorowane cyfrowo – dokument elektroniczny będący kopią elektroniczną podania lub deklaracji, złożonych w jednostkach organizacyjnych administracji podatkowej w postaci innej niż elektroniczna, który został wprowadzony do systemu teleinformatycznego ministra właściwego do spraw finansów publicznych w sposób zapewniający niezaprzeczalność i integralność odwzorowanych danych.

Podatek kapitałowy – podatek, który zgodnie z prawem państwa członkowskiego jest pobierany od kapitału spółki kapitałowej lub od jego podwyższenia.

Podatek naliczony przy nabyciu pojazdów samochodowych – w przypadku wydatków związanych z pojazdami samochodowymi kwotę podatku naliczonego stanowi 50% kwoty podatku naliczonego.

Podatek od wartości dodanej – podatek od wartości dodanej nakładany na terytorium państwa członkowskiego (odpowiednik polskiego VAT).

Podatek naliczony – wynika z oryginalnych faktur zakupu otrzymanych przez podatnika przy nabyciu towarów i usług, a w przypadku importu jest to suma kwot podatku wynikająca z dokumentu celnego.

Podatek naliczony w danej fazie – podatek zapłacony w poprzedniej fazie, który pomniejsza podatek należny.

Podatnik VAT – osoby prawne i fizyczne oraz jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej wykonujące samodzielnie działalność gospodarczą wskazaną w art. 15 ust. 2 bez względu na cel lub rezultat takiej działalności.

Podmiot komercjalizujący w PIT i CIT – twórca uprawniony do praw lub wartości wymienionych w art. 5a pkt 34 lit. a-c ustawy o PIT a także zawarcia umowy licencyjnej, jeżeli wnosi do spółki kapitałowej komercjalizowaną własność intelektualną.

Podmiot krajowy – osoba fizyczna lub prawna oraz jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, mające miejsce zamieszkania, siedzibę lub zarząd na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, powiązaną w rozumieniu art. 25 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r. poz. 361, ze zm.) oraz art. 11 ustawy z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 851, ze zm.) z innym podmiotem oraz zagraniczny zakład w rozumieniu tych przepisów, położony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Podmiot odbierający – podmiot prowadzący skład podatkowy, zarejestrowanego odbiorcę, nabywcę na terytorium państwa członkowskiego będącego podmiotem upoważnionym przez właściwe władze podatkowe tego państwa członkowskiego UE do otrzymywania wyrobów akcyzowych w ramach procedury zawieszenia poboru akcyzy lub podmiot objęty zwolnieniem od akcyzy wynikającym z art. 31 ust. 1, do których są wysyłane wyroby akcyzowe z zastosowaniem procedury zawieszenia poboru akcyzy.

Podmiot pociągnięty do odpowiedzialności posiłkowej – osoba fizyczna lub prawna oraz jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, którą organ prowadzący postępowanie w sprawie o przestępstwo skarbowe wezwał do udziału w tym charakterze.

Podmiot pośredniczący – podmiot mający siedzibę lub miejsce zamieszkania na terytorium kraju, któremu wydano zezwolenie na prowadzenie działalności polegającej na dostarczaniu wyrobów akcyzowych objętych zwolnieniem od akcyzy ze względu na ich przeznaczenie ze składu podatkowego na terytorium kraju do podmiotu zużywającego, a w przypadku wyrobów akcyzowych, o których mowa w art. 32 ust. 1, pochodzących również bezpośrednio z importu.

Podmiot prowadzący skład podatkowy – podmiot, któremu wydano zezwolenie na prowadzenie składu podatkowego.

Podmiot wysyłający – podmiot prowadzący skład podatkowy lub zarejestrowanego wysyłającego, którzy wysyłają wyroby akcyzowe z zastosowaniem procedury zawieszenia poboru akcyzy.

Podmiot zagraniczny – osoba fizyczna lub prawna oraz jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, mające miejsce zamieszkania lub siedzibę lub zarząd poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, powiązane w rozumieniu art. 25 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz art. 11 ustawy z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych z innym podmiotem oraz zagraniczny zakład w rozumieniu tych przepisów, położony poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Podmiot zużywający – podmiot mający miejsce zamieszkania, siedzibę lub miejsce prowadzenia działalności gospodarczej na terytorium kraju, który wyroby akcyzowe objęte zwolnieniem od akcyzy ze względu na ich przeznaczenie zużywa na cele uprawniające do zwolnienia lub niemający miejsca zamieszkania, siedziby lub miejsca prowadzenia działalności gospodarczej na terytorium kraju, który odbiera nabyte wyroby energetyczne zwolnione od akcyzy ze względu na ich przeznaczenie, określone w art. 32 ust. 1 pkt 1 i 2, bezpośrednio do zbiornika na stałe zamontowanego na statku powietrznym lub jednostce pływającej, jeżeli w dokumencie dostawy jest zidentyfikowany statek powietrzny lub jednostka pływająca, na które są dostarczane nabyte wyroby.

Podpis pod sprawozdaniem finansowym – sprawozdanie finansowe podpisuje osoba, której powierzono prowadzenie ksiąg rachunkowych i kierownik jednostki, a jeżeli jednostką kieruje organ wieloosobowy to wszyscy członkowie tego organu. Odmowa podpisu wymaga pisemnego uzasadnienia dołączonego do sprawozdania finansowego.

Podstawa opodatkowania z tytułu importu towarów – wartość celna powiększona o należne cło; jeżeli przedmiotem importu są towary opodatkowane podatkiem akcyzowym, to podstawą opodatkowania jest wartość celna powiększona o należne cło i podatek akcyzowy.

Podstawa opodatkowania w VAT – wszystko co stanowi zapłatę, którą dokonujący dostawy towarów lub usługodawca otrzymał lub ma otrzymać z tytułu sprzedaży od nabywcy, usługobiorcy lub osoby trzeciej, włącznie z otrzymanymi dotacjami, subwencjami i innymi dopłatami o podobnym charakterze mającymi bezpośredni wpływ na cenę towarów dostarczanych lub usług świadczonych przez podatnika.

Pojazd samochodowy w ustawie o VAT – pojazdy samochodowe w rozumieniu przepisów o ruchu drogowym o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 tony.

Polityka rachunkowości – zasady prowadzenia ksiąg rachunkowych i sporządzania sprawozdania finansowego.

Popyt elastyczny – zmiana procentowa ceny jest niższa od procentowej zmiany liczby sprzedanych produktów.

Popyt nieelastyczny – zmiana procentowa ceny jest wyższa od procentowej zmiany liczby sprzedanych produktów.

Portal podatkowy – system teleinformatyczny administracji podatkowej służący do kontaktu organów podatkowych z podatnikami, płatnikami i inkasentami, a także ich następcami prawnymi oraz osobami trzecimi, w szczególności do wnoszenia podań, składania deklaracji oraz doręczania pism organów podatkowych za pomocą środków komunikacji elektronicznej.

Pośredniczący podmiot tytoniowy – podmiot posiadający miejsce zamieszkania lub siedzibę na terytorium kraju, przedsiębiorca zagraniczny posiadający oddział z siedzibą na terytorium kraju, utworzony na warunkach i zasadach określonych w ustawie z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2015 r. poz. 584, ze zm.) lub przedsiębiorca zagraniczny, który wyznaczył podmiot reprezentujący go na terytorium kraju, prowadzący działalność gospodarczą w zakresie suszu tytoniowego, który został wpisany do rejestru pośredniczących podmiotów tytoniowych

Pośredniczący podmiot węglowy – podmiot mający siedzibę lub miejsce zamieszkania na terytorium kraju dokonujący sprzedaży, dostawy wewnątrzwspólnotowej, nabycia wewnątrzwspólnotowego, importu lub eksportu wyrobów węglowych, lub używający wyrobów węglowych do celów objętych zwolnieniem od akcyzy i do celów nieobjętych zwolnieniem od akcyzy, lub używający wyrobów węglowych do celów objętych zwolnieniem od akcyzy i do celów niepodlegających opodatkowaniu akcyzą – który pisemnie powiadomił właściwego naczelnika urzędu celnego o tej działalności.

Pozostałe koszty operacyjne – koszty związane pośrednio z działalnością operacyjną jednostki.

Pozostałe przychody operacyjne – przychody związane pośrednio z działalnością operacyjną jednostki.

Pożyczka – zobowiązanie o charakterze kredytu udzielane lub otrzymane od podmiotu niebędącego bankiem.

Półprodukty – przetworzone materiały, które będą podlegać dalszej obróbce.

Prace rozwojowe w PIT i CIT – nabywanie, łączenie, kształtowanie i wykorzystywanie dostępnej aktualnie wiedzy i umiejętności z dziedziny nauki, technologii i działalności gospodarczej oraz innej wiedzy i umiejętności do planowania produkcji oraz tworzenia i projektowania nowych, zmienionych lub ulepszonych produktów, procesów i usług, z wyłączeniem prac obejmujących rutynowe i okresowe zmiany wprowadzane do produktów, linii produkcyjnych, procesów wytwórczych, istniejących usług oraz innych operacji w toku, nawet jeżeli takie zmiany mają charakter ulepszeń, w szczególności: opracowywanie prototypów i projektów pilotażowych oraz demonstracje, testowanie i walidację nowych lub ulepszonych produktów, procesów lub usług w otoczeniu stanowiącym model warunków rzeczywistego funkcjonowania, których głównym celem jest dalsze udoskonalenie techniczne produktów, procesów lub usług, których ostateczny kształt nie został określony; opracowywanie prototypów i projektów pilotażowych, które można wykorzystać do celów komercyjnych, w przypadku gdy prototyp lub projekt pilotażowy stanowi produkt końcowy gotowy do wykorzystania komercyjnego, a jego produkcja wyłącznie do celów demonstracyjnych i walidacyjnych jest zbyt kosztowna.

Procedura zawieszenia poboru akcyzy – procedura stosowana podczas produkcji, magazynowania, przeładowywania i przemieszczania wyrobów akcyzowych, w trakcie której, gdy są spełnione warunki określone w przepisach niniejszej ustawy i aktów wykonawczych wydanych na jej podstawie, z obowiązku podatkowego nie powstaje zobowiązanie podatkowe.

Procedury szczególne w VAT – procedury te dotyczą drobnych przedsiębiorców, rolników, świadczenia usług turystycznych, dostawy towarów używanych, dzieł sztuki, przedmiotów kolekcjonerskich i antyków, złota inwestycyjnego, zwrotu podatku podróżnym, świadczenia na terytorium UE usług elektronicznych i wewnątrzwspólnotowych transakcji trójstronnych.

Procesy mineralogiczne – procesy sklasyfikowane w nomenklaturze NACE pod kodem DI 26 „produkcja produktów z pozostałych surowców niemetalicznych” w rozporządzeniu Rady (EWG) nr 3037/90 z 9 października 1990 r. w sprawie statystycznej klasyfikacji działalności gospodarczej we Wspólnocie Europejskiej (Dz. Urz. UE L 293 z 24.10.1990, str. 1, ze zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 02, t. 04, str. 177, ze zm.).

Produkcja w toku – materiały, które są w czasie wytwarzania z nich wyrobów gotowych.

Produkty rolne w ustawie o VAT – towary wymienione w załączniku nr 2 do ustawy o VAT oraz towary wytworzone z nich przez rolnika ryczałtowego z produktów pochodzących z jego własnej działalności rolniczej przy użyciu środków zwykle używanych w gospodarstwie rolnym, leśnym i rybackim.

Prowadzący magazyn konsygnacyjny – podatnik, który przechowuje w magazynie konsygnacyjnym towary i pobiera je z tego magazynu.

Przedsiębiorstwo – oznacza to przedsiębiorstwo w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego.

Przedstawiciel podatkowy – podmiot, który wykonuje w imieniu i na rzecz podatnika jego obowiązki w zakresie rozliczania podatku – w tym w zakresie sporządzania deklaracji podatkowych i informacji podsumowujących a także w zakresie prowadzenia i przechowywania dokumentacji (w tym ewidencji).

Przedstawiciel podatkowy (odpowiedzialność) – odpowiada solidarnie z podatnikiem za zobowiązanie podatkowe, które rozlicza w imieniu i na rzecz tego podatnika.

Przeliczanie waluty obcej w VAT – przeliczenia na złote dokonuje się według kursu średniego danej waluty obcej ogłoszonego przez NBP na ostatni dzień roboczy poprzedzający dzień powstania obowiązku podatkowego; podatnik może wybrać sposób przeliczania tych kwot na złote według ostatniego kursu wymiany opublikowanego przez EBC na ostatni dzień poprzedzający dzień powstania obowiązku podatkowego; w takim przypadku waluty inne niż euro przelicza się z zastosowaniem kursu wymiany każdej z nich względem euro.

Przepisy o obrocie papierami wartościowymi – przepisy ustawy o obrocie instrumentami finansowymi, ustawy o nadzorze nad rynkiem kapitałowym, ustawy o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych.

Przestępstwa skarbowe tego samego rodzaju – przestępstwa skarbowe określone w tym samym rozdziale kodeksu; przestępstwa skarbowe z użyciem przemocy lub groźby jej użycia uważa się za przestępstwa skarbowe tego samego rodzaju.

Przestępstwo skarbowe – czyn zabroniony przez kodeks pod groźbą kary grzywny w stawkach dziennych, kary ograniczenia wolności lub kary pozbawienia wolności

Przestępstwo skarbowe skierowane przeciwko istotnym interesom finansowym państwa polskiego – przestępstwo skarbowe, które zagraża Skarbowi Państwa powstaniem uszczerbku finansowego w wysokości co najmniej dziesięciokrotności wielkiej wartości.

Przychody finansowe – przychody wynikające z operacji finansowych.

Przychody i zyski – uprawdopodobnione powstanie w okresie sprawozdawczym korzyści ekonomicznych, o wiarygodnie określonej wartości, w formie zwiększenia aktywów, albo zmniejszenia wartości zobowiązań, które doprowadzą do wzrostu kapitału własnego lub zmniejszenia jego niedoboru w inny sposób niż wniesienie środków przez udziałowców lub właścicieli.

Przyjęte zasady (polityka) rachunkowości – wybrane i stosowane przez jednostkę rozwiązania dopuszczone ustawą o rachunkowości – w tym także określone w MSR, zapewniające wymaganą jakość sprawozdań finansowych.

    R

Rachunek kosztów działań – metoda kalkulacji kosztów jednostkowych.

Rachunek kosztów pełnych – zapasy sprzedanych i wytworzonych produktów wyceniamy według pełnego kosztu produkcji (koszty bezpośrednie oraz koszty wydziałowe produkcji).

Rachunek kosztów zmiennych – zapasy wytworzonych i sprzedanych produktów wyceniamy według zmiennego kosztu produkcji (koszty bezpośrednie oraz zmienne koszty wydziałowe).

Rachunek kosztów – system identyfikacji, pomiaru, przetwarzania informacji o kosztach dla celów rachunkowości finansowej i zarządczej.

Rachunek przepływów pieniężnych – zestawienie wszystkich wpływów i wydatków w danym okresie sprawozdawczym.

Rachunek zbiorczy w ustawie o PIT i CIT – rachunek zbiorczy w rozumieniu ustawy z 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi.

Rachunek zysków i strat – zestawienie wszystkich przychodów i związanych z nimi kosztami w danym okresie sprawozdawczym.

Rachunkowość centrów odpowiedzialności – dokonywanie identyfikacji, pomiaru i ocenianie działalności osób odpowiedzialnych za centra (ośrodki) odpowiedzialności.

Rachunkowość finansowa – zorientowana na zewnętrznych użytkowników informacji finansowych. Informacje dostarczane są w postaci sprawozdań finansowych. Przekazywane informacje są regulowane przez rozwiązania prawne, tak, by firma przedstawiona była w sposób rzetelny, wiarygodny, sprawdzalny i odzwierciedlała prawdziwą sytuację.

Rachunkowość zarządcza – system gromadzenia, klasyfikacji, agregacji, analizy i prezentowania informacji finansowych i niefinansowych, wspomagających kierowników w procesie podejmowania decyzji i kontroli.

Rachunkowość – system identyfikacji, pomiaru, przetwarzania i przekazywania informacji finansowych o sytuacji majątkowej i osiągniętych wynikach finansowych.

Rezerwa – planowana do zapłacenia w przyszłości kwota zobowiązania wynikająca z bieżących zdarzeń gospodarczych.

Rezerwy z tytułu odroczonego podatku dochodowego – jednostka tworzy rezerwę i ustala aktywa z tytułu odroczonego podatku dochodowego, którego jest płatnikiem, w związku z przejściowymi różnicami między wykazywaną w księgach rachunkowych wartością aktywów i pasywów a ich wartością podatkową oraz stratą możliwą do odliczenia w przyszłości.

Rok obrotowy – rok kalendarzowy lub inny okres trwający 12 kolejnych pełnych miesięcy kalendarzowych, stosowany również do celów podatkowych.

Rolnik ryczałtowy w VAT – rolnik dokonujący dostawy produktów rolnych pochodzących z własnej działalności rolniczej lub świadczącego usługi rolnicze, korzystający ze zwolnienia od VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 3 tej ustawy (z wyjątkiem rolnika obowiązanego na podstawie odrębnych przepisów do prowadzenia ksiąg rachunkowych).

Rozliczenia międzyokresowe – zatrzymane koszty (aktywa) lub przychody (pasywa) związane z poniesionym wydatkiem (kosztem) lub otrzymanym wpływem (przychodem) dotyczące przyszłych okresów.

Różnice kursowe – przychody lub koszty wynikające ze zmiany kursów walut.

Rynek finansowy – ogół transakcji związanych z przemieszczaniem kapitałów pieniężnych od podmiotów, które dysponują wolnymi środkami pieniężnymi, do podmiotów, które zgłaszają zapotrzebowanie na środki pieniężne.

Rynek kapitałowy – rynek instrumentów finansowych o terminie zapadalności dłuższym niż rok (obligacje, akcje, instrumenty pochodne).

Rynek pieniężny – rynek, na którym przedmiotem obrotu jest pieniądz o nieprzekraczalnym terminie zwrotu do jednego roku.

Rynek pierwotny – rynek, na którym lokuje się nowe emisje papierów wartościowych.

Rynek wtórny – rynek, na którym obrót papierami wartościowymi odbywa się między inwestorami za pośrednictwem giełdy.

Rzeczowe aktywa obrotowe – materiały nabyte w celu zużycia na własne potrzeby, wytworzone lub przetworzone przez jednostkę produkty gotowe (wyroby i usługi) zdatne do sprzedaży lub w toku produkcji, półprodukty oraz towary nabyte w celu odsprzedaży w stanie nieprzetworzonym.

    S

Siedziba spółki – siedziba spółki określona w umowie (statucie) spółki.

Skład podatkowy – miejsce, w którym określone wyroby akcyzowe są: produkowane, magazynowane, przeładowywane lub do którego wyroby te są wprowadzane, lub z którego są wyprowadzane – z zastosowaniem procedury zawieszenia poboru akcyzy; w przypadku składu podatkowego znajdującego się na terytorium kraju miejsce to jest określone w zezwoleniu wydanym przez właściwego naczelnika urzędu celnego.

Składanie sprawozdania finansowego w rejestrze sądowym – kierownik jednostki składa we właściwym rejestrze sądowym roczne sprawozdanie finansowe, opinię biegłego rewidenta, jeżeli podlegało ono badaniu (z zastrzeżeniem art. 69 ust. 1a ustawy o rachunkowości), odpis uchwały bądź postanowienie organu zatwierdzającego o zatwierdzeniu rocznego sprawozdania finansowego i podziale zysku lub pokryciu straty, a w przypadku jednostek (o których mowa w art. 49 ust. 1 ustawy o rachunkowości), także sprawozdanie z działalności, w ciągu 15 dni od dnia zatwierdzenia rocznego sprawozdania finansowego.

Skonsolidowane sprawozdanie finansowe – sprawozdanie finansowe obejmujące sprawozdania finansowe wszystkich podmiotów w grupie kapitałowej. Składa się ze skonsolidowanego bilansu, skonsolidowanego rachunku zysków i strat, skonsolidowanego rachunku przepływów pieniężnych, zestawienia zmian w skonsolidowanym kapitale własnym, informacji dodatkowej, obejmującej wprowadzenie do skonsolidowanego sprawozdania finansowego oraz dodatkowe informacje i objaśnienia.

Skorygowana cena nabycia (dotyczy aktywów finansowych i zobowiązań finansowych) – cena nabycia, w jakiej składnik aktywów finansowych lub zobowiązań finansowych został po raz pierwszy wprowadzony do ksiąg rachunkowych, pomniejszona o spłaty wartości nominalnej, odpowiednio skorygowana o skumulowaną kwotę zdyskontowanej różnicy między wartością początkową składnika i jego wartością w terminie wymagalności, wyliczoną za pomocą efektywnej stopy procentowej, a także pomniejszona o odpisy aktualizujące wartość.

Solidarna odpowiedzialność podatnika z podmiotem dokonującym dostawy towarów w VAT – podatnik dla którego dokonano dostawy towarów z zał. 13 do ustawy o VAT odpowiada solidarnie wraz z podmiotem dokonującym tej dostawy za jego zaległości podatkowe w części podatku proporcjonalnie przypadającej na dostawę dokonaną na rzecz tego podatnika.

Spółka kapitałowa – spółki: z ograniczoną odpowiedzialnością lub akcyjna.

Spółka na potrzeby PIT i CIT – będąca podatnikiem podatku dochodowego od osób prawnych spółka kapitałowa (w tym także spółka zawiązana na podstawie rozporządzenia Rady (WE) nr 2157/2001 z 8 października 2001 r. w sprawie statutu spółki europejskiej (SE), spółka kapitałowa w organizacji, spółka komandytowo-akcyjna mająca siedzibę lub zarząd na terytorium RP, spółka niemająca osobowości prawnej mająca siedzibę lub zarząd w innym państwie, jeżeli zgodnie z przepisami prawa podatkowego tego innego państwa jest traktowana jak osoba prawna i podlega w tym państwie opodatkowaniu od całości swoich dochodów bez względu na miejsce ich osiągania.

Spółka niebędąca osobą prawną na potrzeby PIT i CIT – spółka niebędąca podatnikiem podatku dochodowego.

Spółka osobowa – spółki: cywilna, jawna, partnerska, komandytowa lub komandytowo-akcyjna.

Sprawowanie kontroli nad inną jednostką – zdolność jednostki do kierowania polityką finansową i operacyjną innej jednostki, w celu osiągania korzyści ekonomicznych z jej działalności.

Sprawowanie współkontroli nad inną jednostką – zdolność wspólnika jednostki współzależnej na równi z innymi wspólnikami, na zasadach określonych w zawartej pomiędzy nimi umowie, umowie spółki lub statucie do kierowania polityką finansową i operacyjną tej jednostki, w celu osiągania wspólnie korzyści ekonomicznych z jej działalności.

Sprawozdanie finansowe pro-forma – sprawozdanie finansowe stworzone na podstawie danych zawartych w budżetach szczegółowych (np. informacje o planowej sprzedaży).

Sprawozdanie finansowe – syntetyczne zebranie informacji o wszystkich zdarzeniach gospodarczych w danym okresie sprawozdawczym.

Sprawozdanie z działalności jednostki – kierownik jednostki sporządza wraz z rocznym sprawozdaniem finansowym takie sprawozdanie w przypadku spółek kapitałowych, spółek komandytowo-akcyjnych, towarzystw ubezpieczeń wzajemnych, towarzystw reasekuracji wzajemnej, spółdzielni, przedsiębiorstw państwowych.

Sprzedaż na potrzeby VAT – odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju, eksport towarów oraz wewnątrzwspólnotowa dostawa towarów.

Sprzedaż w rozumieniu podatku akcyzowego – czynność faktyczna lub prawna w której wyniku dochodzi do przeniesienia posiadania lub własności przedmiotu sprzedaży na inny podmiot.

Sprzedaż wysyłkowa na terytorium kraju – dostawa towarów wysyłanych lub transportowanych przez podatnika podatku od wartości dodanej lub na jego rzecz z terytorium państwa członkowskiego innego niż terytorium kraju na terytorium kraju, które jest państwem przeznaczenia dla wysyłanego lub transportowanego towaru pod warunkiem, że dostawa jest dokonywana dla podatnika lub osoby prawnej niebędącej podatnikiem w rozumieniu art. 15, ustawy o VAT, którzy nie mają obowiązku rozliczania wewnątrzwspólnotowego nabycia towarów lub innego niż wcześniej wymieniony podmiotu niebędącego podatnikiem w rozumieniu art. 15 ustawy o VAT i niemającego obowiązku rozliczania wewnątrzwspólnotowego nabycia towarów.

Sprzedaż wysyłkowa z terytorium kraju – dostawa towarów wysyłanych lub transportowanych przez podatnika podatku od towarów i usług lub na jego rzecz z terytorium kraju na terytorium państwa członkowskiego inne niż terytorium kraju, które jest państwem przeznaczenia dla wysyłanego lub transportowanego towaru, pod warunkiem, że dostawa dokonywana jest dla podatnika podatku od wartości dodanej lub osoby prawnej niebędącej podatnikiem podatku od wartości dodanej, którzy nie mają obowiązku rozliczania wewnątrzwspólnotowego nabycia towarów (o którym mowa w art. 9 ustawy o VAT) lub innego niż wyżej wymieniony podmiotu, niebędącego podatnikiem podatku od wartości dodanej.

Stawka podatku – określony procentowo lub kwotowo wskaźnik służący obliczeniu należnej kwoty podatku od podstawy opodatkowania.

Stopa marży brutto – procentowy udział marży brutto w przychodach ze sprzedaży.

Stopa zwrotu z zainwestowanego kapitału (ROI) – miara rentowności zainwestowanego kapitału, która ocenia efektywność ośrodków inwestycyjnych.

Stopa zyskowności wartości bieżącej netto – opłacalność zainwestowanej jednostki kapitału. Ustala się ją dzieląc wartość bieżącą netto projektu inwestycyjnego przez wartość bieżącą poniesionych nakładów inwestycyjnych.

Strata netto – wszystkie przychody są niższe niż koszty poniesione w tym samym okresie.

Straty nadzwyczajne – straty powstające na skutek zdarzeń trudnych do przewidzenia, poza działalnością operacyjną jednostki i niezwiązane z ogólnym ryzykiem jej prowadzenia.

System gazowy w ustawie o VAT – system gazowy znajdujący się na terytorium Unii Europejskiej lub jakakolwiek sieć połączona z takim systemem.

System zwrotu VAT podróżnym – osoby fizyczne niemające stałego miejsca zamieszkania na terytorium UE mają prawo do otrzymania zwrotu podatku zapłaconego przy nabyciu towarów na terytorium kraju, które w stanie nienaruszonym zostały wywiezione przez nie poza terytorium UE w bagażu osobistym podróżnego.

Szacowanie wartości sprzedaży w VAT – gdy jednostka nie jest zobowiązana do prowadzenia ewidencji sprzedaży zwolnionej z VAT (ewidencja uproszczona) na podstawie art. 43 i art. 82 ust. 3 ustawy o VAT a dokona sprzedaży opodatkowanej i nie zapłaci podatku należnego a na podstawie dokumentacji nie jest możliwe ustalenie wartości tej sprzedaży, naczelnik urzędu skarbowego lub organ kontroli skarbowej określi w drodze oszacowania wartość sprzedaży opodatkowanej i ustali od niej kwotę podatku należnego; jeżeli nie można określić przedmiotu opodatkowania, kwotę podatku ustala się przy zastosowaniu stawki podstawowej.

    Ś

Środki trwałe – składniki majątku nabyte lub wytworzone przez firmę na własne potrzeby o okresie użytkowania dłuższym niż rok, podlegają zaliczeniu w koszty, nie w momencie zakupu, lecz co miesiąc zgodnie z faktycznym zużyciem zaprezentowanie ich w sprawozdaniu finansowym w tych samych pozycjach.

Środek trwały niskocenny – środek trwały o wartości do 3.500 zł.

Środki pieniężne – gotówka w kasie i na rachunkach bankowych, również mogą to być krótkie lokaty.

Środki trwałe w budowie – środki trwałe w okresie ich przygotowania do użytkowania.

Środek transportu – maszyny transportowe lub istoty żywe, dzięki którym możliwe jest przemieszczanie ludzi lub ładunków.

    T

Teoria ograniczeń – jest to system wiedzy, zgodnie z którym każde przedsiębiorstwo lub inna jednostka organizacyjna, mają zawsze jakieś ograniczenie

Termin płatności podatku – na podstawie Ordynacji podatkowej termin płatności podatku wynosi 14 dni od dnia doręczenia decyzji ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego. Jeżeli podatnik jest obowiązany sam obliczyć i wpłacić podatek, za termin płatności uważa się ostatni dzień, w którym, zgodnie z przepisami prawa podatkowego, wpłata powinna nastąpić. Terminem płatności dla płatników jest ostatni dzień, w którym, zgodnie z przepisami prawa podatkowego, powinna nastąpić wpłata należności z tytułu podatku.

Terminem płatności dla inkasentów jest dzień następujący po ostatnim dniu, w którym, zgodnie z przepisami prawa podatkowego, wpłata podatku powinna nastąpić, chyba że organ stanowiący właściwej jednostki samorządu terytorialnego wyznaczył termin późniejszy.

Minister właściwy do spraw finansów publicznych może określić, w drodze rozporządzenia, terminy płatności poszczególnych podatków, zaliczek na podatek lub rat podatku, wskazując dzień, miesiąc i rok, w którym upływa termin płatności.

Termin sprawozdania finansowego – sprawozdanie sporządza się na dzień zamknięcia ksiąg rachunkowych oraz na inny dzień bilansowy, stosując odpowiednio, zasady wyceny aktywów i pasywów oraz ustalania wyniku finansowego, określone w rozdziale 4 ustawy o rachunkowości.

Towary – są to składniki majątku nabywane celem dalszego odsprzedania z zyskiem, bez ich przetwarzania.

Towarzystwo funduszy inwestycyjnych – na podstawie ustawy o funduszach inwestycyjnychjest toorgan funduszu inwestycyjnego zarządzający nim i reprezentujący go w stosunkach z osobami trzecimi. Podmioty działające na podstawie ustawy mają prawo do używania oznaczenia „towarzystwo funduszy inwestycyjnych” lub jego skrótu. Status taki posiada spółka akcyjna, której przedmiotem działalności jest tworzenie i zarządzanie funduszami inwestycyjnymi.

Trwała utrata wartości – zachodzi wtedy, gdy istnieje duże prawdopodobieństwo, że kontrolowany przez jednostkę składnik aktywów nie przyniesie w przyszłości w znaczącej części lub w całości przewidywanych korzyści ekonomicznych. Uzasadnia to dokonanie odpisu aktualizującego doprowadzającego wartość składnika aktywów wynikająca z ksiąg rachunkowych do ceny sprzedaży netto, a w przypadku jej braku do ustalonej w inny sposób wartości godziwej.

    U

Udostępnianie ksiąg rachunkowych biegłemu – kierownik jednostki zapewnia udostępnienie biegłemu rewidentowi ksiąg rachunkowych oraz dokumentów stanowiących podstawę dokonanych w nich zapisów oraz wszelkich innych dokumentów, jak również udziela wyczerpujących informacji, wyjaśnień i oświadczeń, niezbędnych do wydania opinii biegłego rewidenta o badanym sprawozdaniu finansowym jednostki. Biegły rewident jest uprawniony do uzyskania informacji związanych z przebiegiem badania od kontrahentów badanej jednostki, w tym także od banków i jej doradców prawnych – z upoważnienia kierownika badanej jednostki.

Udostępnianie ksiąg rachunkowych osobie trzeciej – udostępnianie zbiorów lub ich części:

  1. wymaga zgody kierownika jednostki lub osoby przez niego upoważnionej – w przypadku wglądu na terenie jednostki,
  2. wymaga pisemnej zgody kierownika jednostki oraz pozostawienia w jednostce potwierdzonego spisu przejętych dokumentów – jeżeli udostępnienie następuje poza siedzibą zarządu (oddziału) jednostki.

Udostępnianie sprawozdanie finansowego – na podstawie ustawy o rachunkowości spółki z o.o., towarzystwa ubezpieczeń wzajemnych, towarzystwa reasekuracji wzajemnej, spółki akcyjne oraz spółdzielnie są obowiązane do udostępniania wspólnikom, akcjonariuszom lub członkom rocznego sprawozdania finansowego i sprawozdania z działalności, a jeżeli sprawozdanie finansowe podlega obowiązkowi badania także opinię wraz z raportem biegłego rewidenta, najpóźniej na 15 dni przed zgromadzeniem wspólników, walnym zgromadzeniem akcjonariuszy lub członków albo przedstawicieli członków spółdzielni. Spółka akcyjna udostępnia dodatkowo akcjonariuszom sprawozdanie rady nadzorczej lub komisji rewizyjnej albo organu administrującego.

Udziałowiec – akcjonariusz.

Udziały – posiadane przez firmę udziały innego podmiotu.

Udziały własne – są to nabyte przez firmę udziały własne celem umorzenia.

Ulgi podatkowe – są to, przewidziane w przepisach prawa podatkowego, zwolnienia, odliczenia, obniżki albo zmniejszenia, których zastosowanie powoduje obniżenie podstawy opodatkowania lub wysokości podatku, z wyjątkiem obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego, w rozumieniu przepisów o podatku od towarów i usług, oraz innych odliczeń stanowiących element konstrukcji tego podatku.

Ulga na innowację –podatnik uzyskujący przychody ze źródła, jakim jest działalność gospodarcza, ma prawo odliczyć od podstawy obliczenia podatku, koszty uzyskania przychodów poniesione na działalność badawczo-rozwojową. Kwota odliczenia nie może w roku podatkowym przekroczyć kwoty dochodu uzyskanego przez podatnika z działalności gospodarczej. Działalność badawczo-rozwojowa – to działalność twórcza obejmująca badania naukowe lub prace rozwojowe, podejmowana w sposób systematyczny w celu zwiększenia zasobów wiedzy oraz wykorzystania zasobów wiedzy do tworzenia nowych zastosowań.

Ulga na dzieci – ulga przysługuje na każde małoletnie dziecko, w stosunku do którego w roku podatkowym podatnik:

  1. wykonywał władzę rodzicielską,
  2. pełnił funkcję opiekuna prawnego, jeśli tylko dziecko z nim zamieszkiwało,
  3. sprawował opiekę poprzez pełnienie funkcji rodziny zastępczej na podstawie orzeczenia sądu lub umowy zawartej ze starostą.

Ulga na internet – podatnik korzystający z internetu w ramach ulgi może odliczyć maksymalnie 760 zł. Ulga na Internet przysługuje podatnikowi wyłącznie w dwóch kolejno następujących po sobie latach podatkowych.

Umowa o dzieło – przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia.

Umowa najmu –przez umowę najmu wynajmujący zobowiązuje się oddać najemcy rzecz do używania przez czas oznaczony lub nieoznaczony, a najemca zobowiązuje się płacić wynajmującemu umówiony czynsz. Czynsz może być oznaczony w pieniądzach lub w świadczeniach innego rodzaju.

Umowa dzierżawy – przez umowę dzierżawy wydzierżawiający zobowiązuje się oddać dzierżawcy rzecz do używania i pobierania pożytków przez czas oznaczony lub nieoznaczony, a dzierżawca zobowiązuje się płacić wydzierżawiającemu umówiony czynsz.

Czynsz może być zastrzeżony w pieniądzach lub świadczeniach innego rodzaju. Może być również oznaczony w ułamkowej części pożytków. Dzierżawę zawartą na czas dłuższy niż lat trzydzieści poczytuje się po upływie tego terminu za zawartą na czas nieoznaczony.

Umowa leasingu – przez umowę leasingu finansujący zobowiązuje się, w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa, nabyć rzecz od oznaczonego zbywcy na warunkach określonych w tej umowie i oddać tę rzecz korzystającemu do używania albo używania i pobierania pożytków przez czas oznaczony, a korzystający zobowiązuje się zapłacić finansującemu w uzgodnionych ratach wynagrodzenie pieniężne, równe co najmniej cenie lub wynagrodzeniu z tytułu nabycia rzeczy przez finansującego.
Umowa leasingu powinna być zawarta na piśmie pod rygorem nieważności.

Umowa użyczenia – przez umowę użyczenia użyczający zobowiązuje się zezwolić biorącemu, przez czas oznaczony lub nieoznaczony, na bezpłatne używanie oddanej mu w tym celu rzeczy. Jeżeli rzecz użyczona ma wady, użyczający obowiązany jest do naprawienia szkody, którą wyrządził biorącemu przez to, że wiedząc o wadach nie zawiadomił go o nich. Przepisu powyższego nie stosuje się, gdy biorący mógł wadę z łatwością zauważyć.

Jeżeli umowa nie określa sposobu używania rzeczy, biorący może rzeczy używać w sposób odpowiadający jej właściwościom i przeznaczeniu. Bez zgody użyczającego biorący nie może oddać rzeczy użyczonej osobie trzeciej do używania. Jeżeli kilka osób wspólnie wzięło rzecz do używania, ich odpowiedzialność jest solidarna.

Umowa pożyczki – przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną kwotę pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą kwotę pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości.

Umowa zlecenia – przez umowę zlecenia przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. Jeżeli ani z umowy, ani z okoliczności nie wynika, że przyjmujący zlecenie zobowiązał się wykonać je bez wynagrodzenia, za wykonanie zlecenia należy się wynagrodzenie. Jeżeli kilka osób dało lub przyjęło zlecenie wspólnie, ich odpowiedzialność względem drugiej strony jest solidarna.

Umowa komisu – przez umowę komisu przyjmujący zlecenie (komisant) zobowiązuje się za wynagrodzeniem (prowizja) w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa do kupna lub sprzedaży rzeczy ruchomych na rachunek dającego zlecenie (komitenta), lecz w imieniu własnym.

Umowa poręczenia – przez umowę poręczenia poręczyciel zobowiązuje się względem wierzyciela wykonać zobowiązanie na wypadek, gdyby dłużnik zobowiązania nie wykonał. Oświadczenie poręczyciela powinno być pod rygorem nieważności złożone na piśmie.

Umowa darowizny – przez umowę darowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swego majątku. Nie stanowią darowizny następujące bezpłatne przysporzenia:

  1. gdy zobowiązanie do bezpłatnego świadczenia wynika z umowy uregulowanej innymi przepisami kodeksu,
  2. gdy kto zrzeka się prawa, którego jeszcze nie nabył albo które nabył w taki sposób, że w razie zrzeczenia się prawo jest uważane za nienabyte.

Umorzenie – w rachunkowości oznacza obniżenie wartości środka trwałego lub wartości niematerialnej i prawnej związane z użytkowaniem w czasie.

Uproszczenia – termin w rachunkowości oznaczający, że jednostka może w ramach przyjętych zasad (polityki) rachunkowości stosować uproszczenia, jeżeli nie wywiera to istotnie ujemnego wpływu na realizację obowiązku określonego w art. 4 ust. 1 ustawy o rachunkowości.

Usługowe prowadzenie ksiąg rachunkowych – jest działalnością gospodarczą, w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej, polegająca na świadczeniu usług w zakresie czynności, o których mowa w art. 4 ust. 3 pkt 2-6 ustawy o rachunkowości. Chodzi o:

  • prowadzenie, na podstawie dowodów księgowych, ksiąg rachunkowych, ujmujących zapisy zdarzeń w porządku chronologicznym i systematycznym,
  • okresowe ustalanie lub sprawdzanie drogą inwentaryzacji rzeczywistego stanu aktywów i pasywów,
  • wycenę aktywów i pasywów oraz ustalanie wyniku finansowego,
  • sporządzanie sprawozdań finansowych,
  • gromadzenie i przechowywanie dowodów księgowych oraz pozostałej dokumentacji przewidzianej ustawą.

    V

VAT (ang. Value Added Tax) – jest to podatek od wartości dodanej – podatek naliczany od różnicy między wartością sprzedaży a wartością zakupów. Opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług podlegają:

  • odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju,
  • eksport towarów,
  • import towarów,
  • wewnątrzwspólnotowe nabycie towarów za wynagrodzeniem na terytorium kraju,
  • wewnątrzwspólnotowa dostawa towarów.

    W

Wartości niematerialne i prawne – są to (z zastrzeżeniem art. 3 ust. 1 pkt 17 ustawy o rachunkowości) nabyte przez jednostkę, zaliczane do aktywów trwałych, prawa majątkowe nadające się do gospodarczego wykorzystania, o przewidzianym okresie ekonomicznej użyteczności dłuższym niż rok, przeznaczone do używania na potrzeby jednostki, a w szczególności:

  • autorskie prawa majątkowe, prawa pokrewne, licencje, koncesje;
  • prawa do wynalazków, patentów, znaków towarowych, wzorów użytkowych oraz zdobniczych;
  • know-how.

Do wartości niematerialnych i prawnych zalicza się również nabytą wartość firmy oraz koszty zakończonych prac rozwojowych.

Wartość księgowa przedsiębiorstwa – jest wyceniana jest na podstawie pozycji bilansowych przedsiębiorstwa (aktywów i pasywów). Jest to różnica aktywów i zobowiązań spółki, równa jest wartości kapitału własnego. Jednym z podstawowych wskaźników analizy fundamentalnej służących do oceny bieżącej wartości rynkowej przedsiębiorstwa jest cena akcji do wartości księgowej.

Wartościowy próg rentowności – jest to poziom przychodów ze sprzedaży pokrywający wszystkie koszty produkcji. Próg rentowności można wyrazić ilościowo lub wartościowo. Aby policzyć ilościowy próg rentowności, należy podzielić koszty stałe przez różnicę pomiędzy jednostkową ceną a jednostkowym kosztem zmiennym.

Wartość bieżąca netto (NPV) – jest to wartość netto przyszłych przepływów pieniężnych wynikających z inwestycji z uwzględnieniem utraty wartości pieniądza w czasie.

Wartość netto aktywów – są to aktywa jednostki pomniejszone o zobowiązania, odpowiadające wartościowo kapitałowi (funduszowi) własnemu.

Wartość początkowa środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych – stanowi (z uwzględnieniem art. 22 g ust. 2-18 ustawy o PIT):

  1. w razie odpłatnego nabycia – cena ich nabycia,
  2. w razie częściowo odpłatnego nabycia – cena ich nabycia powiększona o wartość przychodu, określonego w art. 11 ust. 2b ustawy o PIT,
  3. w razie wytworzenia we własnym zakresie – koszt wytworzenia,
  4. w razie nabycia w drodze spadku, darowizny lub w inny nieodpłatny sposób – wartość rynkową z dnia nabycia, chyba że umowa darowizny albo umowa o nieodpłatnym przekazaniu określa tę wartość w niższej wysokości,
  5. w razie nabycia w postaci wkładu niepieniężnego (aportu) wniesionego do spółki niebędącej osobą prawną:
    a) wartość początkową, od której dokonywane były odpisy amortyzacyjne – jeżeli przedmiot wkładu był amortyzowany,
    b) wydatki poniesione na nabycie lub wytworzenie przedmiotu wkładu, niezaliczone do kosztów uzyskania przychodów w jakiejkolwiek formie – jeżeli przedmiot wkładu nie był amortyzowany,
    c) wartość (określoną zgodnie z art. 19 ustawy o PIT) – jeżeli ustalenie wydatków na nabycie lub wytworzenie przedmiotu wkładu przez wspólnika wnoszącego wkład, będącego osobą fizyczną, jest niemożliwe i przedmiot wkładu nie był wykorzystywany przez wnoszącego wkład w prowadzonej działalności gospodarczej, z wyłączeniem wartości niematerialnych i prawnych wytworzonych przez wspólnika we własnym zakresie.
  6. w razie otrzymania w związku z likwidacją spółki lub osoby prawnej (z zastrzeżeniem ust. 14b) ustaloną przez podatnika wartość poszczególnych środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych, nie wyższą jednak od ich wartości rynkowej,
  7. w razie nabycia, o którym mowa w art. 14 ust. 2e – wartość wierzytelności (należności) uregulowanej w wyniku wykonania świadczenia niepieniężnego, o którym mowa w tym przepisie; przepis ust. 3 stosuje się odpowiednio,
  8. w razie prowadzenia przez podatnika (o którym mowa w art. 3 ust. 2a) działalności gospodarczej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez zagraniczny zakład – wartość, o której mowa w art. 22 ust. 1n, nie wyższą jednak od wartości rynkowej składnika majątku.

Wartość początkowa firmy – stanowi dodatnia różnica między ceną nabycia przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części, a wartością rynkową składników majątkowych wchodzących w skład kupionego, przyjętego do odpłatnego korzystania albo wniesionego do spółki niebędącej osobą prawną przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części, odpowiednio z dnia kupna, przyjęcia do odpłatnego korzystania albo wniesienia do takiej spółki.

Wartość początkową praw majątkowych, w tym licencji i autorskich praw majątkowych –stanowi cena nabycia tych praw; jeżeli wynagrodzenie (opłaty) wynikające z umowy licencyjnej albo z umowy o przeniesienie innych praw majątkowych jest uzależnione od wysokości przychodów z licencji lub praw uzyskanych przez licencjobiorcę albo nabywcę – przy ustalaniu wartości początkowej praw majątkowych, w tym licencji, nie uwzględnia się tej części wynagrodzenia.

Wewnętrzna stopa zwrotu (IRR) – jest to miara rentowności inwestycji. Pokazuje rzeczywistą stopę zysku z przedsięwzięcia.

Wewnątrzwspólnotowe nabycie towarów – termin w ustawie o VAT oznaczający nabycie prawa do rozporządzania jak właściciel towarami, które w wyniku dokonanej dostawy są wysyłane lub transportowane na terytorium państwa członkowskiego inne niż terytorium państwa członkowskiego rozpoczęcia wysyłki lub transportu przez dokonującego dostawy, nabywcę towarów lub na ich rzecz.

Wewnątrzwspólnotowa dostawa towarów – jest to przeniesienie prawa do rozporządzania towarem jak właściciel, w wyniku którego dochodzi do wywozu towaru z Polski do innego kraju członkowskiego UE. Czynności WDT w Polsce towarzyszy wewnątrzwspólnotowe nabycie towarów w państwie, do którego towary są dostarczane. WDT występuje również w przypadku przemieszczenia przez podatnika towarów własnych do innego państwa członkowskiego UE.

Wezwania – na podstawie art. 155 §1 Ordynacji podatkowej organ podatkowy może wezwać stronę lub inne osoby do złożenia wyjaśnień, zeznań lub dokonania określonej czynności osobiście, przez pełnomocnika, na piśmie lub w formie dokumentu elektronicznego, jeżeli jest to niezbędne dla wyjaśnienia stanu faktycznego lub rozstrzygnięcia sprawy. Jeżeli osoba wezwana nie może stawić się z powodu choroby, kalectwa lub innej ważnej przyczyny, organ podatkowy może przyjąć wyjaśnienie lub zeznanie albo dokonać czynności w miejscu pobytu tej osoby.

Wąskie gardła produkcyjne – termin oznaczający ograniczone czynniki produkcji stojące do dyspozycji przedsiębiorstwa.

Wąskie gardło – w ekonomii jest to niedostateczna podaż danego czynnika produkcji w porównaniu z podażą innych zasobów.

Wieczna renta – jest to wartość projektu inwestycyjnego po okresie przewidywanych przepływów pieniężnych netto.

Wieloblokowy (wielostopniowy) rachunek kosztów i wyników – odmiana rachunku kosztów zmiennych, koszty stałe przypisuje się indywidualnie do poszczególnych asortymentów produktów lub pojedynczych produktów.

Wniosek o interpretację indywidualną – minister właściwy do spraw finansów publicznych, na wniosek zainteresowanego, wydaje, w jego indywidualnej sprawie, interpretację przepisów prawa podatkowego (interpretację indywidualną). Wniosek o interpretację indywidualną może dotyczyć zaistniałego stanu faktycznego lub zdarzeń przyszłych. Osoba składająca wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej ma obowiązek do wyczerpującego przedstawienia zaistniałego stanu faktycznego albo zdarzenia przyszłego oraz do przedstawienia własnego stanowiska w sprawie oceny prawnej tego stanu faktycznego albo zdarzenia przyszłego.

Wspólne opodatkowanie małżonków – osoby pozostające w związku małżeńskim mogą ograniczyć obciążenia podatkowe dzięki preferencyjnym zasadom opodatkowania. Preferencja polega na opodatkowaniu sumy dochodów wspólnie rozliczających się osób, przy czym podatek określa się w podwójnej wysokości podatku obliczonego od połowy zsumowanych dochodów. Wspólne opodatkowanie małżonków jest możliwe pod warunkiem istnienia pomiędzy małżonkami wspólności majątkowej przez cały rok podatkowy, którego dotyczy opodatkowanie.

Wspólnik jednostki współzależnej – jednostka będąca spółką handlową lub przedsiębiorstwem państwowym, sprawująca wraz z innymi udziałowcami współkontrolę nad jednostką współzależną.

Wybór biegłego rewidenta – wyboru dokonuje organ zatwierdzający sprawozdanie finansowe jednostki, chyba że statut, umowa lub inne wiążące jednostkę przepisy prawa stanowią inaczej. Kierownik jednostki nie może dokonać takiego wyboru. Kierownik jednostki zawiera z podmiotem uprawnionym do badania sprawozdań finansowych umowę o badanie lub przegląd sprawozdania finansowego w terminie umożliwiającym jego udział w inwentaryzacji znaczących składników majątkowych. Koszty wykonania czynności rewizji finansowej ponosi jednostka.

Wynik finansowy – w jednostkach innych niż banki, zakłady ubezpieczeń i zakłady reasekuracji na wynik finansowy netto składają się: wynik działalności operacyjnej (w tym z tytułu pozostałych przychodów i kosztów operacyjnych), wynik operacji finansowych, wynik operacji nadzwyczajnych, obowiązkowe obciążenia wyniku finansowego z tytułu podatku dochodowego i płatności z nimi związanych.

Wznowienie postępowania – w sprawie zakończonej decyzją ostateczną (na podstawie (art. 240 §1 Ordynacji podatkowej) wznawia się postępowanie, jeżeli:

  1. dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe;
  2. decyzja wydana została w wyniku przestępstwa;
  3. decyzja wydana została przez pracownika lub organ podatkowy, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 130-132 Ordynacji podatkowej;
  4. strona nie z własnej winy nie brała udziału w postępowaniu;
  5. wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji nieznane organowi, który wydał decyzję;
  6. decyzja wydana została bez uzyskania wymaganego prawem stanowiska innego organu;
  7. decyzja została wydana na podstawie innej decyzji lub orzeczenia sądu, które zostały następnie uchylone lub zmienione w sposób mogący mieć wpływ na treść wydanej decyzji;
  8. została wydana na podstawie przepisu, o którego niezgodności z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej, ustawą lub ratyfikowaną umową międzynarodową orzekł Trybunał Konstytucyjny;
  9. ratyfikowana umowa o unikaniu podwójnego opodatkowania lub inna ratyfikowana umowa międzynarodowa, której stroną jest Rzeczpospolita Polska, ma wpływ na treść wydanej decyzji;
  10. wynik zakończonej procedury wzajemnego porozumiewania lub procedury arbitrażowej, prowadzonych na podstawie ratyfikowanej umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania lub innej ratyfikowanej umowy międzynarodowej, której stroną jest Rzeczpospolita Polska, ma wpływ na treść wydanej decyzji;
  11. orzeczenie Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości ma wpływ na treść wydanej decyzji.

Wznowienie postępowania następuje z urzędu lub na żądanie strony.

Wygaśnięcie decyzji – organ podatkowy, który wydał decyzję w pierwszej instancji, może stwierdzić jej wygaśnięcie, jeżeli:

  1. stała się bezprzedmiotowa;
  2. została wydana z zastrzeżeniem dopełnienia przez stronę określonego warunku, a strona nie dopełniła tego warunku;
  3. strona nie dopełniła przewidzianych w tej decyzji lub w przepisach prawa podatkowego warunków uprawniających do skorzystania z ulg;
  4. strona nie dopełniła określonych w przepisach prawa podatkowego warunków uprawniających do skorzystania z ryczałtowych form opodatkowania;

Organ podatkowy stwierdza wygaśnięcie decyzji w drodze decyzji.

Wyroby gotowe – to efekt końcowy produkcji; są przeznaczone do sprzedaży.

    Z

Zaangażowanie w kapitale –termin w ustawie o rachunkowości, jest to jakikolwiek udział w kapitale innej jednostki, mający charakter trwałego powiązania; trwałe powiązanie występuje zawsze w przypadku nabycia, zakupu lub pozyskania w innej formie udziału w kapitale jednostki stowarzyszonej, chyba że zbycie udziału w krótkim okresie od dnia jego nabycia, zakupu lub pozyskania w innej formie jest wysoce prawdopodobne, poprzez zawarcie umowy lub podjęcie innych aktywnych działań dotyczących zbycia.

Zagraniczny przedsiębiorca – osoba zagraniczna wykonująca działalność gospodarczą za granicą oraz obywatel polski wykonujący działalność gospodarczą za granicą.

Zakaz kompensat – w rachunkowości zasada, zgodnie z którą wartość poszczególnych składników aktywów i pasywów, przychodów i związanych z nimi kosztów, jak też zysków i strat nadzwyczajnych, ustala się oddzielnie. Nie można kompensować ze sobą wartości różnych co do rodzaju aktywów i pasywów, przychodów i kosztów związanych z nimi oraz zysków i strat nadzwyczajnych.

Zakład reasekuracji – jest to jednostka prowadząca działalność reasekuracyjną na podstawie przepisów o działalności reasekuracyjnej.

Zakład ubezpieczeń – jest to jednostka prowadząca działalność ubezpieczeniową na podstawie przepisów o działalności ubezpieczeniowej.

Zakres rachunkowości – na podstawie ustawy o rachunkowości rachunkowość jednostki obejmuje:

  • przyjęte zasady (politykę) rachunkowości,
  • prowadzenie, na podstawie dowodów księgowych, ksiąg rachunkowych, ujmujących zapisy zdarzeń w porządku chronologicznym i systematycznym,
  • okresowe ustalanie lub sprawdzanie drogą inwentaryzacji rzeczywistego stanu aktywów i pasywów,
  • wycenę aktywów i pasywów oraz ustalanie wyniku finansowego,
  • sporządzanie sprawozdań finansowych,
  • gromadzenie i przechowywanie dowodów księgowych oraz pozostałej dokumentacji przewidzianej ustawą o rachunkowości,
  • poddanie badaniu i ogłoszenie sprawozdań finansowych w przypadkach przewidzianych ustawą o rachunkowości.

Zakładowy plan kont – to dokument, będący częścią systemu księgowego, zawiera spis wewnętrznych numerów kont przedsiębiorstwa i ustala zasady księgowania na tych kontach wszelkich operacji finansowych, które mogą wydarzyć się w wyniku działalności przedsiębiorstwa.

Zestawienie obrotów i sald – zwany też bilansem próbnym umożliwia wykrycie błędów księgowych i rachunkowych, służy do sprawdzenia poprawności zapisów księgowych za dany okres.

Zaległość podatkowa – jest to podatek niezapłacony w terminie płatności. Za zaległość podatkową uważa się także niezapłaconą w terminie płatności zaliczkę na podatek, w tym również zaliczkę, lub ratę podatku.
Dotyczy to również należności z tytułu podatków, zaliczek na podatki oraz rat podatków niewpłaconych w terminie płatności przez płatnika lub inkasenta.

Zapasy – to składniki majątku nabywane celem ich sprzedaży z zyskiem, mogą podlegać przetworzeniu lub być zbywane niezmienione. Do zapasów należą: materiały, towary, półprodukty, produkcja w toku, wyroby gotowe.

Zapis księgowy – zapisów w księgach rachunkowych dokonuje się w sposób trwały, bez pozostawiania miejsc pozwalających na późniejsze dopiski lub zmiany. Przy prowadzeniu ksiąg rachunkowych przy użyciu komputera należy stosować właściwe procedury i środki chroniące przed zniszczeniem, modyfikacją lub ukryciem zapisu. Zapis księgowy powinien zawierać co najmniej:

  1. datę dokonania operacji gospodarczej,
  2. określenie rodzaju i numer identyfikacyjny dowodu księgowego stanowiącego podstawę zapisu oraz jego datę, jeżeli różni się ona od daty dokonania operacji,
  3. zrozumiały tekst, skrót lub kod opisu operacji, z tym że należy posiadać pisemne objaśnienia treści skrótów lub kodów,
  4. kwotę i datę zapisu,
  5. oznaczenie kont, których dotyczy.

Zasada ciągłości – oznacza, że przyjęte zasady (politykę) rachunkowości należy stosować w sposób ciągły, dokonując w kolejnych latach obrotowych jednakowego grupowania operacji gospodarczych, wyceny aktywów i pasywów, w tym także dokonywania odpisów amortyzacyjnych lub umorzeniowych, ustalania wyniku finansowego i sporządzania sprawozdań finansowych tak, aby za kolejne lata informacje z nich wynikające były porównywalne. Wykazane w księgach rachunkowych na dzień ich zamknięcia stany aktywów i pasywów należy ująć w tej samej wysokości, w otwartych na następny rok obrotowy księgach rachunkowych.

Zasada istotności – Informacje wykazywane w sprawozdaniu finansowym oraz skonsolidowanym sprawozdaniu finansowym należy uznać za istotne, gdy ich pominięcie lub zniekształcenie może wpływać na decyzje podejmowane na ich podstawie przez użytkowników tych sprawozdań. Nie można uznać poszczególnych pozycji za nieistotne, jeżeli wszystkie nieistotne pozycje o podobnym charakterze łącznie uznaje się za istotne.

Zasada kompletności (memoriału) – w księgach rachunkowych jednostki należy ująć wszystkie osiągnięte, przypadające na jej rzecz przychody i obciążające ją koszty związane z tymi przychodami dotyczące danego okresu obrotowego, niezależnie od terminu ich zapłaty.

Zasada kontynuacji – przy stosowaniu przyjętych zasad (polityki) rachunkowości przyjmuje się założenie, że jednostka będzie kontynuowała w dającej się przewidzieć przyszłości działalność w niezmniejszonym istotnie zakresie, bez postawienia jej w stan likwidacji lub upadłości, chyba że jest to niezgodne ze stanem faktycznym lub prawnym.

Zasada ostrożności – oznacza, że poszczególne składniki aktywów i pasywów wycenia się stosując rzeczywiście poniesione na ich nabycie (wytworzenie) ceny (koszty), z zachowaniem zasady ostrożności. W szczególności należy w tym celu w wyniku finansowym, bez względu na jego wysokość, uwzględnić:

  1. zmniejszenia wartości użytkowej lub handlowej składników aktywów, w tym również dokonywane w postaci odpisów amortyzacyjnych lub umorzeniowych,
  2. wyłącznie niewątpliwe pozostałe przychody operacyjne i zyski nadzwyczajne,
  3. wszystkie poniesione pozostałe koszty operacyjne i straty nadzwyczajne,
  4. rezerwy na znane jednostce ryzyko, grożące straty oraz skutki innych zdarzeń.

Zasada rzetelności – oznacza, że jednostki zobowiązane są stosować przyjęte zasady (politykę) rachunkowości, rzetelnie i jasno przedstawiając sytuację majątkową i finansową oraz wynik finansowy.

Zasada współmierności przychodów i kosztów – dla zapewnienia współmierności przychodów i związanych z nimi kosztów do aktywów lub pasywów danego okresu sprawozdawczego zaliczane są koszty lub przychody dotyczące przyszłych okresów oraz przypadające na ten okres sprawozdawczy koszty, które jeszcze nie zostały poniesione.

Zatwierdzenie sprawozdania finansowego – roczne sprawozdanie finansowe jednostki (z zastrzeżeniem art. 53 ust. 2b ustawy o rachunkowości) podlega zatwierdzeniu przez organ zatwierdzający, nie później niż 6 miesięcy od dnia bilansowego. Przed zatwierdzeniem roczne sprawozdanie jednostek (o których mowa w art. 64 ustawy o rachunkowości) podlega badaniu.

Zawieszenie działalności gospodarczej – przedsiębiorca niezatrudniający pracowników może zawiesić wykonywanie działalności gospodarczej na okres od 30 dni do 24 miesięcy. W okresie zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej przedsiębiorca nie może wykonywać działalności gospodarczej i osiągać bieżących przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej.

Zawieszenie postępowania – organ podatkowy (na postawie Ordynacji podatkowej) może zawiesić postępowanie m.in.:

  1. w razie śmierci strony, jeżeli postępowanie nie podlega umorzeniu jako bezprzedmiotowe;
  2. gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji jest uzależnione od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd;
  3. w razie śmierci przedstawiciela ustawowego strony;
  4. w razie utraty przez stronę lub jej ustawowego przedstawiciela zdolności do czynności prawnych.

Postanowienie w sprawie zawieszenia postępowania organ podatkowy doręcza stronie lub jej spadkobiercom. Na postanowienie w sprawie zawieszenia postępowania służy zażalenie.

Zawód biegłego rewidenta – polega na wykonywaniu czynności rewizji finansowej. Biegły rewident wpisany do rejestru biegłych rewidentów może wykonywać zawód po uprzednim zawiadomieniu, w formie pisemnej. Krajowej Rady Biegłych Rewidentów o podjęciu i formie wykonywania zawodu, a w szczególności o adresie i nazwie podmiotu uprawnionego do badania sprawozdań finansowych, w imieniu którego będzie wykonywał zawód. Biegły rewident może wykonywać zawód jako:

  1. osoba fizyczna prowadząca działalność we własnym imieniu i na własny rachunek;
  2. wspólnik podmiotu uprawnionego do badania sprawozdań finansowych,
  3. osoba pozostająca w stosunku pracy z podmiotem uprawnionym do badania sprawozdań finansowych,
  4. osoba, która zawarła umowę cywilnoprawną z podmiotem uprawnionym do badania sprawozdań finansowych.

Zawarcie umowy – jest to oświadczenie drugiej stronie woli zawarcia umowy, stanowi ofertę, jeżeli określa istotne postanowienia tej umowy. Jeżeli oferent nie oznaczył w ofercie terminu, w ciągu którego oczekiwać będzie odpowiedzi, oferta złożona w obecności drugiej strony albo za pomocą środka bezpośredniego porozumiewania się na odległość przestaje wiązać, gdy nie zostanie przyjęta niezwłocznie; złożona w inny sposób przestaje wiązać z upływem czasu, w którym składający ofertę mógł w zwykłym toku czynności otrzymać odpowiedź wysłaną bez nieuzasadnionego opóźnienia. Oferta złożona w postaci elektronicznej wiąże składającego, jeżeli druga strona niezwłocznie potwierdzi jej otrzymanie.

Zamiana – termin występujący w Kodeksie cywilnym. Przez umowę zamiany każda ze stron zobowiązuje się przenieść na drugą stronę własność rzeczy w zamian za zobowiązanie się do przeniesienia własności innej rzeczy.

Do zamiany stosuje się odpowiednio przepisy o sprzedaży.

Zażalenie –służy na wydane w toku postępowania postanowienie. Zażalenie wnosi się w terminie 7 dni od dnia doręczenia:

  1. postanowienia stronie;
  2. zawiadomienia, o którym mowa w art. 103 § 1 Ordynacji podatkowej.

Zdarzenia gospodarcze – to zdarzenia o skutkach finansowych, gotówkowym lub wymagające zaprezentowania w sprawozdaniu finansowym.

Zestawienie zmian w kapitale (funduszu) własnym – obejmuje informacje o zmianach poszczególnych składników kapitału (funduszu) własnego za bieżący i poprzedni rok obrotowy określone:

  • dla jednostek innych niż banki, zakłady ubezpieczeń i zakłady reasekuracji – w załączniku nr 1 do ustawy o rachunkowości,
  • dla banków – w załączniku nr 2 do ustawy o rachunkowości,
  • dla zakładów ubezpieczeń i zakładów reasekuracji – w załączniku nr 3 do ustawy o rachunkowości. Jednostka mikro i jednostka mała mogą nie sporządzać zestawienia zmian w kapitale (funduszu) własnym.

Zmiana przyjętych zasad rachunkowości – w celu rzetelnego i jasnego przedstawienia sytuacji jednostka może, ze skutkiem od pierwszego dnia roku obrotowego, bez względu na datę podjęcia decyzji, zmienić dotychczas stosowane rozwiązania na inne, przewidziane ustawą. Zmiana dotychczas stosowanych rozwiązań wymaga również określenia w informacji dodatkowej wpływu tych zmian na sprawozdania finansowe wymagane innymi przepisami prawa, jeżeli zostały one sporządzone za okres, w którym powyższe rozwiązania uległy zmianie. W przypadku takim należy w sprawozdaniu finansowym jednostki za rok obrotowy, w którym zmiany te nastąpiły, podać przyczyny tych zmian, określić liczbowo ich wpływ na wynik finansowy oraz zapewnić porównywalność danych sprawozdania finansowego dotyczących roku poprzedzającego rok obrotowy, w którym dokonano zmian. Skutki zmiany przyjętych zasad (polityki) rachunkowości odnosi się na kapitał (fundusz) własny i wykazuje jako zysk (stratę) z lat ubiegłych.

Znaczący inwestor – spółka handlowa lub przedsiębiorstwo państwowe, posiadające w innej jednostce (niebędącej jednostką zależną lub współzależną) nie mniej niż 20% głosów w organie stanowiącym tej jednostki i wywierający znaczący wpływ wobec tej jednostki, przy czym liczbę głosów ustala się z zachowaniem zasady określonej w art. 3 ust. 1 pkt 37a ustawy o rachunkowości. Udział w ogólnej liczbie głosów może być mniejszy niż 20%, jeżeli inne okoliczności, wymienione w art. 3 ust. 1 pkt 36 ustawy o rachunkowości wskazują na wywieranie znaczącego wpływu.

Znaczący wpływ na inną jednostkę – jest to niemająca znamion sprawowania kontroli lub współkontroli zdolność jednostki do wpływania na politykę finansową i operacyjną innej jednostki. W szczególności przez:

a) udział w podejmowaniu decyzji w sprawie podziału zysku lub pokrycia straty lub
b) zasiadanie w organie zarządzającym, nadzorującym lub administrującym, lub
c) przeprowadzanie istotnych transakcji z tą jednostką, lub
d) udostępnianie tej jednostce informacji technicznych o zasadniczym znaczeniu dla jej działalności, lub
e) możliwość powoływania i odwoływania członków organów zarządzających, nadzorujących lub administrujących, lub
f) posiadanie nie mniej niż 20% ogólnej liczby głosów w organie stanowiącym tej jednostki.

Zobowiązania – wynikający z przeszłych zdarzeń obowiązek wykonania świadczeń o wiarygodnie określonej wartości, które spowodują wykorzystanie już posiadanych lub przyszłych aktywów jednostki.

Zobowiązania finansowe – zobowiązanie jednostki do wydania aktywów finansowych albo do wymiany instrumentu finansowego z inną jednostką, na niekorzystnych warunkach.

Zobowiązania krótkoterminowe – jest to ogół zobowiązań z tytułu dostaw i usług, a także całość lub tę część pozostałych zobowiązań, które stają się wymagalne w ciągu 12 miesięcy od dnia bilansowego.

Zobowiązanie podatkowe – jest to wynikające z obowiązku podatkowego zobowiązanie podatnika do zapłacenia na rzecz Skarbu Państwa, województwa, powiatu albo gminy podatku w wysokości, w terminie oraz w miejscu określonych w przepisach prawa podatkowego.  Zobowiązanie podatkowe powstaje z dniem:

  1. zaistnienia zdarzenia, z którym ustawa podatkowa wiąże powstanie takiego zobowiązania;
  2. doręczenia decyzji organu podatkowego, ustalającej wysokość tego zobowiązania.

Zobowiązania warunkowe – jest to obowiązek wykonania świadczeń, których powstanie jest uzależnione od zaistnienia określonych zdarzeń.

Zobowiązania wekslowe – wymagana kwota do zapłacenia dostawcom wynikająca z wystawionych weksli.

Zwolnienie płatnika z obowiązku pobrania podatku – organ podatkowy, na wniosek podatnika, może zwolnić płatnika z obowiązku pobrania podatku, jeżeli:

  1. pobranie podatku zagraża ważnym interesom podatnika, a w szczególności jego egzystencji, lub
  2. podatnik uprawdopodobni, że pobrany podatek byłby niewspółmiernie wysoki w stosunku do podatku należnego za rok podatkowy lub inny okres rozliczeniowy.

Zorganizowana części przedsiębiorstwa – jest to organizacyjnie i finansowo wyodrębniony w istniejącym przedsiębiorstwie zespół składników materialnych i niematerialnych, w tym zobowiązania, przeznaczonych do realizacji określonych zadań gospodarczych, który zarazem mógłby stanowić niezależne przedsiębiorstwo samodzielnie realizujące te zadania.

Zryczałtowany podatek dochodowy od przychodów osób duchownych – podatek dochodowy w formie ryczałtu od przychodów osób duchownych opłacają osoby duchowne prawnie uznanych wyznań, osiągające przychody z opłat otrzymywanych w związku z pełnionymi funkcjami o charakterze duszpasterskim. Stawki ryczałtu zarówno od przychodów proboszczów, jak i przychodów wikariuszy, określone są kwotowo w załącznikach do ustawy ryczałtowej. Ich wysokość uzależniona jest od liczby mieszkańców parafii.

Zysk (strata) brutto – wszystkie przychody i koszty w danym okresie bez uwzględnienia podatku dochodowego.

Zysk netto – oznacza, że wszystkie przychody są wyższe niż koszty poniesione w tym samym okresie.

Zyski i straty nadzwyczajne – w rachunkowości są to wyłącznie zyski i straty powstające w bankach, zakładach ubezpieczeń, zakładach reasekuracji oraz spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych na skutek zdarzeń trudnych do przewidzenia, poza działalnością operacyjną jednostki i niezwiązane z ogólnym ryzykiem jej prowadzenia.

Zwolnienie podmiotowe w VAT – zwalnia się od podatku sprzedaż dokonywaną przez podatników, u których wartość sprzedaży nie przekroczyła łącznie w poprzednim roku podatkowym kwoty 150 000 zł (z wyjątkami określonymi w przepisach ustawy o VAT). Oznacza to, że pomimo tego, że podmioty takie dokonują czynności podlegających opodatkowaniu w ramach działalności gospodarczej, nie mająone obowiązku rozliczania podatku od towarów i usług. Powoduje to jednak również brak możliwości odliczenia VAT naliczonego. Ze zwolnienia podmiotowego można zrezygnować i rozliczać VAT na zasadach ogólnych.

Zwrot podatku – oznacza zwrot różnicy podatku lub zwrot podatku naliczonego w rozumieniu przepisów o podatku od towarów i usług, a także inne formy zwrotu podatku przewidziane w przepisach prawa podatkowego.

Zwrot kosztów procesu – na podstawie Kodeksu postępowania cywilnego strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu).

    Ź

Źródła przychodów – pojęcie występujące w prawie podatkowym określające, skąd pochodzi przedmiot opodatkowania podatkiem dochodowym. Na podstawie art. 10 ust. 1 źródłami przychodów są m.in.:

  1. stosunek służbowy, stosunek pracy, w tym spółdzielczy stosunek pracy, członkostwo w rolniczej spółdzielni produkcyjnej lub innej spółdzielni zajmującej się produkcją rolną, praca nakładcza, emerytura lub renta,
  2. działalność wykonywana osobiście,
  3. pozarolnicza działalność gospodarcza,
  4. działy specjalne produkcji rolnej,
  5. najem, podnajem, dzierżawa, poddzierżawa oraz inne umowy o podobnym charakterze, w tym również dzierżawa, poddzierżawa działów specjalnych produkcji rolnej oraz gospodarstwa rolnego lub jego składników na cele nierolnicze albo na prowadzenie działów specjalnych produkcji rolnej, z wyjątkiem składników majątku związanych z działalnością gospodarczą.
A B C D E F G H I J K L Ł M N O P R S Ś T U V W Z Ź
wiper-pixel