• Prawo

Wszystko na temat systemu finansów publicznych - praktyczne wyjaśnienia

Lekcji : 11 Dodano: 27/02/2018

Lekcja 6. Sektor finansów publicznych w pigułce

Po zapoznaniu się z tą lekcją dowiesz się, czym jest sektor finansów publicznych. Upewnisz się, jakie podmioty wchodzą w skład sektora finansów publicznych, czym są jednostki budżetowe i samorządowe zakłady budżetowe, fundusze celowe, agencje wykonawcze i instytucje gospodarki budżetowej.

Pojęcie „sektor finansów publicznych” do polskiego prawa wprowadziła ustawa o finansach publicznych z 26 listopada 1998 r. Pierwotnie określenie to obejmowało organy władzy publicznej i podległe im jednostki organizacyjne, państwowe osoby prawne oraz inne państwowe jednostki organizacyjne nieobjęte Krajowym Rejestrem Sądowym, których działalność jest finansowana ze środków publicznych w całości lub w części, z wyjątkiem: przedsiębiorstw państwowych, banków państwowych oraz spółek prawa handlowego.

Organizację Krajowego Rejestru Sądowego określa natomiast ustawa z 20 sierpnia 1997 r., która weszła w życie w 2001 r. Rejestr ten składa się z rejestru przedsiębiorców, rejestru stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji, publicznych zakładów opieki zdrowotnej oraz rejestru niewypłacalnych dłużników. Prowadzą go sądy rejonowe (sądy rejestrowe).

Sektor finansów publicznych to zbiorowość jednostek prowadzących publiczne, niekomercyjne operacje finansowe, w celu realizacji zadań publicznych, stanowiąca wyodrębnioną organizacyjnie część sektora publicznego.

W ustawie o finansach publicznych został wyznaczony zakres sektora finansów publicznych, który począwszy od 2001 r., ulega dostosowaniu do wymagań międzynarodowej statystyki.

Międzynarodowe standardy statystyki finansowej i rachunków narodowych określone są przez:

1) Międzynarodowy Fundusz Walutowy jako Zasady Statystyki Finansów Publicznych GFS 2014,

2) Europejski System Rachunków Narodowych i Regionalnych (ESA 2010), oparty na systemie Rachunków Narodowych ONZ (SNA 2008).

W Unii Europejskiej ESA 2010 stanowi jednolitą metodologię powszechnych standardów, definicji, klasyfikacji, zasad księgowości i rachunkowości, które należy stosować przy sporządzaniu zestawień (w formie dokumentów sprawozdawczych), przekazywanych przez państwa członkowskie Europejskiemu Urzędowi Statystycznemu (Eurostat).

Mają one na celu zapewnienie porównywalności danych sprawozdawczych państw członkowskich. Według metody stosowanej w UE od września 2014 r. dane na temat sektora instytucji GG opracowywane są zgodnie z wymienionym wyżej rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady UE nr 549/2013 z 21 maja 2013 r. (ESA 2010).

Podstawowym określeniem występującym w statystyce SNA, GFS i ESA jest jednostka instytucjonalna (ang. Institutional Unit), czyli podmiot prowadzący działalność komercyjną (wytwarzający dobra lub prowadzący usługi), posiadający samodzielność w zakresie podejmowania decyzji i możliwość sporządzenia pełnej dokumentacji księgowej.

Sektor instytucji stanowi grupa jednostek o szczególnym rodzaju działalności. Są to:

– przedsiębiorstwa nieprowadzące działalności finansowej,

– instytucje finansowe i ubezpieczeniowe,

– instytucje rządowe i samorządowe (ang. General Government – GG),

– gospodarstwa domowe,

– instytucje działające na rzecz gospodarstw domowych, nienastawione na zysk (ang. non-profit serving households),

– zagranica.

Instytucje rządowe i samorządowe (GG) to podmioty, których działalność finansowana jest z obowiązkowych danin, przekazywanych przez jednostki należące do innych sektorów, przeznaczonych na spożycie indywidualne i ogólnogospodarcze oraz które dokonują redystrybucji i gospodarują dochodami i majątkiem narodowym.

Według ESA 2010 kwalifikacja jednostek instytucjonalnych do sektora GG lub podmiotów rynkowych dokonuje się na podstawie „kryterium działalności produkcyjnej” (rodzaju działalności). Mianowicie, jeżeli jednostka prowadząca działalność produkcyjną pod kontrolą sektora instytucji GG osiąga wskaźnik przychodów ze sprzedaży do kosztów produkcji powyżej wskaźnika 50% jest jednostką rynkową. Ocena prawidłowości kwalifikacji takiej jednostki powinna być wzmocniona kryterium jakościowym – jeżeli sprzedaje ona swą „produkcję” wyłącznie w sektorze GG i nie konkuruje z producentami lub usługodawcami prywatnymi jest kwalifikowana do sektora GG lub gdy sektor GG ma jednego dostawcę i sprzedaje on mniej niż 50% swej produkcji lub usług poza sektorem GG jest kwalifikowany także do sektora GG. Ponadto jeśli jednostka nie ma bodźców, by dostosować podaż w celu osiągnięcia zysku do działania w warunkach rynkowych, jest jednostką sektora GG.

W polskim prawie (według ustawy o finansach publicznych) sektor GG jest zbliżony do sektora finansów publicznych, różni się jednak w stosunku do niektórych elementów (por. niżej). Podstawowym bowiem kryterium kwalifikacji jednostek do sektora finansów publicznych jest ich forma organizacyjna i decyzja organu dokonującego kwalifikacji, a nie rodzaj prowadzonej działalności.

Ze względu na konieczność zbliżenia polskich pojęć i podziałów do obowiązujących w Unii Europejskiej oraz dostosowania ich do zasad statystyki i rachunkowości budżetowej określonej w ESA 2010, stopniowo zostaje zmieniana również metodologia polska i kwalifikacja przynależności do sektora oraz podziały podmiotów polskiego sektora finansów publicznych.

System rachunków i statystyk stosowany w Unii Europejskiej wyznacza zakres sektora publicznego w prezentacjach Polski na potrzeby zewnętrzne – sprawozdawczości MFW czy w Programach Konwergencji w ramach UE. Istotne są również skutki w zakresie szacowania u poszczególnych jednostek i agregowania wielkości deficytu i długu publicznego w ramach sektora finansów publicznych. Poniżej przedstawiony podział podmiotowy, zawarty w ustawie o finansach publicznych jest w zasadzie zgodny i stopniowo dostosowywany do metodologii ESA 2010. Problematyczne są na przykład następujące kwalifikacje:

– otwarte fundusze emerytalne (OFE) – były podmiotami należącymi do sektora instytucji rządowych i samorządowych, ale według metodologii polskiego prawa są obecnie klasyfikowane poza tym sektorem (w decyzji Eurostatu z 2004 roku zostało przyznane prawo do korzystania do marca 2007 roku z okresu przejściowego w dostosowaniu klasyfikacji tych funduszy do metodologii UE, po tym okresie zaklasyfikowane zostały poza sektorem; od 2017 roku wyłączono część środków OFE w 25% na Fundusz Rezerwy Demograficznej, który stanowi część sektora finansów publicznych);

– Agencja Rynku Rolnego – nie wchodzi w skład sektora GG, podczas gdy jest kategorią sektora finansów publicznych działającą w formie agencji wykonawczej;

– Krajowy Fundusz Drogowy i Fundusz Kolejowy i inne fundusze BGK – zgodnie z wymogami ESA powinny być uznane za element sektora, podczas gdy w systemie polskim nie stanowią podmiotów tego sektora;

– instytuty badawcze – jako mające dużą samodzielność finansową nie powinny być, według zasad ESA 2010, włączone do sektora publicznego, zostały więc wyłączone w 2010 roku;

– poza sektorem GG według metodologii ESA 2010 klasyfikowany jest Polski Klub Wyścigów Konnych;

– w sektorze GG znajdują się PKP PLK SA oraz Spółka z o.o. Przewozy Regionalne.

Jako wydatki sektora GG zarejestrowano również w 2016 roku wypłaty środków gwarantowanych deponentom jednego ze Spółdzielczych Banków, pochodzące ze środków Funduszu Ochrony Środków Gwarantowanych, uzupełnionych jednorazowo z odtworzonych obowiązkowych rezerw banków.

Dane Eurostatu dotyczą operacji finansowych rejestrowanych na zasadzie memoriału (operacje finansowe są rejestrowane w momencie ich powstania, zmiany oraz wygaśnięcia „wartości ekonomicznych”), a nie, jak w systemie prawa polskiego, w ujęciu kasowym (w momencie faktycznego przepływu środków finansowych); różnorodna metodologia zniekształca też obraz zasobów finansowych podmiotów sektora finansów publicznych i utrudnia porównywanie przepływu środków.

Kategorie podmiotów wchodzące w skład sektora finansów publicznych (według ustawy o finansach publicznych):

– organy władzy publicznej, w tym organy administracji rządowej, organy kontroli państwowej i ochrony prawa, sądy i trybunały, a także jednostki samorządu terytorialnego oraz ich związki,

– związki metropolitarne,

– jednostki budżetowe,

– samorządowe zakłady budżetowe,

– agencje wykonawcze,

– instytucje gospodarki budżetowej,

– państwowe fundusze celowe,

–  uczelnie publiczne,

– samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej,

– państwowe i samorządowe instytucje kultury oraz państwowe instytucje filmowe,

– Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego i zarządzane przez nie fundusze,

–  Narodowy Fundusz Zdrowia,

–  Polska Akademia Nauk i tworzone przez nią jednostki organizacyjne,

– inne państwowe lub samorządowe osoby prawne utworzone na podstawie odrębnych ustaw w celu wykonywania zadań publicznych, z wyłączeniem przedsiębiorstw, banków i spółek prawa handlowego oraz instytutów badawczych.

Przedstawiona ustawowa klasyfikacja została dokonana na podstawie kryteriów:

− statusu ustrojowego danej jednostki,

– charakteru prawnego tej jednostki,

– powiązania z budżetem państwa lub jednostki samorządu terytorialnego oraz

– formy organizacyjnoprawnej.

Systematyka ustawowa nie jest więc jednolita i wyczerpująca, gdyż organy władzy i administracji są zarazem jednostkami budżetowymi (z tym że np. minister jest organem, a ministerstwo jednostką budżetową); ZUS, NFZ i inne wymienione wyżej podmioty są równocześnie osobami prawnymi oraz funduszami lub prowadzą gospodarkę funduszową; funduszem jest także Fundusz Emerytalno-Rentowy, administrowany przez KRUS. Zastosowanie w tej klasyfikacji różnych i niejednolitych kryteriów podziału powoduje także nakładanie się dokonanych podziałów.

Działalność budżetowa nie jest jednolita – jednostki korzystające z publicznych środków finansowych będące jednostkami sektora finansów publicznych mogą ją prowadzić za pomocą różnych, przewidzianych prawem metod i form organizacyjnych. Są one określone podobnie, lecz niejednakowo dla sektora państwowego i sektora samorządowego.

Rozróżnienie form organizacyjnoprawnych gospodarki budżetowej ma w niewielkim stopniu charakter obiektywny, wynikający z istoty zjawisk, najczęściej jest rezultatem wyboru władzy publicznej. O ich wyborze decydują w obrębie budżetu państwa dysponenci główni części budżetowych, w odniesieniu do budżetów samorządu terytorialnego – organy stanowiące poszczególnych jednostek samorządowych, dostosowując je do aktualnych potrzeb i możliwości finansowych danych organów.

Jednostki sektora finansów publicznych, które zostały wymienione w ustawie o finansach publicznych, mogą być tworzone i działać tylko w formach organizacyjnoprawnych przewidzianych w ustawach. Regulacje dotyczące części jednostek tego sektora i ich gospodarki finansowej zostały zawarte w ustawie o finansach publicznych, dotyczące zaś pozostałych podmiotów – w odrębnych ustawach.

Szczególną kategorię podmiotów, które nie należą do sektora publicznego, realizują jednak zadania publiczne i mogą korzystać, w różnych formach, ze środków publicznych, stanowią organizacje pożytku publicznego (nienastawione na osiąganie zysku – ang. Non-Profit Organisations). Są one także nazywane jednostkami pozarządowymi. Należą do nich m.in. fundacje, stowarzyszenia czy też organizacje kościelne. Organizacje pożytku publicznego podlegają odrębnym zasadom i regulacjom prawnym.

Bilans finansów sektora publicznego jest to określenie używane w planowaniu i sprawozdawczości budżetowej oraz w uzasadnieniach do projektów budżetu państwa.

W Polsce od 1991 roku bilans finansów sektora publicznego stanowi załącznik lub rozdział do uzasadnienia projektów ustaw budżetowych oraz sprawozdania Rady Ministrów z wykonania budżetu państwa i obejmuje: – budżet państwa,

– budżety gmin, powiatów i województw samorządowych,

– fundusze celowe,

– państwową i samorządową gospodarką budżetową.

Poza swym zakresem bilans pozostawia uczelnie publiczne, instytucje kultury oraz liczne podmioty występujące w różnych formach prawnych, o rozmaitych nazwach, wśród których – w odróżnieniu od wymienionych podmiotów – większość posiada osobowość prawną (agencje, fundacje). Inne podmioty z udziałem kapitałowym Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego można określić mianem „pogranicza”, „obrzeża” finansów publicznych. W bilansie sektora publicznego nie zostały także ujęte finanse przedsiębiorstw państwowych i samorządowych, spółek prawa handlowego z udziałem Skarbu Państwa i samorządów. Z tego względu pojawiają się propozycje, aby pojęciem finansów publicznych określać operacje finansowe prowadzone przez budżet państwa i samorządy, gospodarkę pozabudżetową oraz fundusze celowe, podmioty te zaś – jako należące nie do sektora publicznego, lecz sektora budżetowego. Pojęcie sektora budżetowego jest również używane w dokumentach sprawozdawczych NBP.

Ze względu na uczestnictwo Polski w Unii Gospodarczej i Walutowej (UGW) istotne jest pojęcie salda bilansu sektora instytucji rządowych i samorządowych. Wraz z przystąpieniem do Unii Europejskiej Polska znalazła się w III etapie UGW, ze statusem kraju z derogacją. Uwarunkowania instytucjonalne wynikają więc nie tylko z polskiego prawa, ale także z zastosowania procedury nadmiernego deficytu (ang. European Deficit Procedure – EDP). Procedura ta jest związana z wypełnianiem przez poszczególne kraje warunków Traktatu z Maastricht i uruchamiana w określonych sytuacjach ich naruszenia.

W statystyce państwowej występuje inne rozumienie sektora publicznego. Do sektora tego należą jednostki organizacyjne, w których własność Skarbu Państwa lub gminy przekracza 50%. W publikacjach GUS pojawia się także określenie sektora instytucji rządowych i samorządowych, odpowiadające koncepcji GG według ESA 2010.

Jeszcze inny zakres sektora finansów publicznych występuje w definicji Słowniczka Statystycznych Terminów OECD, gdzie do tego pojęcia włączone są finanse banków centralnych (OECD 2004 r., Paryż).

Jednostki sektora finansów publicznych mogą być dwojako powiązane z budżetem. Gospodarkę budżetową brutto realizują jednostki budżetowe, gospodarkę netto – liczne i różnorodne jednostki, nazywane też w literaturze tzw. gospodarką pozabudżetową (parabudżetową).

Tradycyjnymi, najbardziej rozpowszechnionymi wśród jednostek sektora finansów publicznych formami organizacyjnoprawnymi są jednostki budżetowe. Są one najpełniej – brutto – związane z budżetem. Podstawowe zasady ich gospodarki finansowej reguluje ustawa o finansach publicznych.

Ustawa o finansach publicznych normuje także gospodarkę finansową niektórych, następujących form organizacyjnych netto (podmiotów, rodzajów gospodarki pozabudżetowej) – rozliczających się wynikami z budżetem:

1)            samorządowych zakładów budżetowych;

2)            agencji wykonawczych;

3)            instytucji gospodarki budżetowej;4) państwowych funduszy celowych.

Pozostałe podmioty sektora finansów publicznych, a więc ich większość, działają na podstawie innych ustaw.

Zasady gospodarki finansowej jednostek budżetowych i niektórych form pozabudżetowych określa ustawa o finansach publicznych, a także wydane na jej podstawie rozporządzenie ministra finansów z 7 grudnia 2010 r. w sprawie sposobu prowadzenia gospodarki finansowej jednostek budżetowych i samorządowych zakładów budżetowych (tekst jedn.: Dz.U. z 2015 r. poz. 1542). Gospodarka finansowa funduszów celowych jest natomiast regulowana też odrębnymi dla każdego funduszu ustawami.

Formy pozabudżetowe netto ulegały w ostatnich latach licznym przekształceniom. Niektóre wymienione i uregulowane w ustawie o finansach publicznych formy netto i brutto są formami stosowanymi od wielu lat w polskim prawie budżetowym, wykorzystywanymi w praktyce państwowych jednostek i – od początku funkcjonowania – w jednostkach samorządu terytorialnego. Tradycyjne formy budżetowe (jednostki budżetowe) i niektóre pozabudżetowe (samorządowe zakłady budżetowe, dawniej zaś: gospodarstwa pomocnicze, środki specjalne, fundusze motywacyjne, dochody własne jednostek budżetowych itd.) są i były związane z budżetami publicznymi w sposób bardziej ścisły niż pozostałe formy regulowane odrębnymi ustawami.

Jednostki gospodarki pozabudżetowej (netto) funkcjonują w ramach systemu budżetowego (sektora finansów publicznych). Ich plany finansowe zostały włączone od 1999 roku do odpowiednich budżetów publicznych i są zawarte w odrębnych załącznikach do ustaw budżetowych (uchwał budżetowych). Stanowią one zestawienia przychodów i kosztów tych państwowych i samorządowych jednostek, których wykonanie jest poddane kontroli organów ustawodawczych (uchwałodawczych), uzupełniając plany dochodów i wydatków oraz przychodów i rozchodów budżetu. W swej działalności jednostki gospodarki pozabudżetowej (sektora finansów publicznych) powinny dążyć do osiągnięcia dodatniego wyniku finansowego (nadwyżki środków obrotowych), w przeciwnym przypadku budżet wyrównuje dotacjami ujemną różnicę między przychodami własnymi a kosztami albo wynik finansowy jednostki pozostaje ujemny. W obu przypadkach wpływa to na wysokość zobowiązań, a więc wielkość długu publicznego.

Jednostki budżetowe – klasyczna forma gospodarki budżetowej

Głównym ogniwem systemu sektora finansów publicznych są jednostki budżetowe. Nie posiadają one osobowości prawnej i działają w imieniu Skarbu Państwa.

Jednostki budżetowe to państwowe lub samorządowe jednostki organizacyjne, których dochody i wydatki są objęte budżetem publicznym w pełnej wysokości (finansowane brutto).

Oznacza to, że wszystkie zgromadzone przez nie dochody są odprowadzane bezpośrednio do budżetu, a wszystkie wydatki – pokrywane z budżetu w ramach zaplanowanego w nim limitu, bez względu na wielkość zgromadzonych przez nie środków finansowych. Dochody jednostek budżetowych są dochodami budżetu danego szczebla, a wydatki – wydatkami tego budżetu. Na pokrycie swych potrzeb jednostka budżetowa otrzymuje środki pieniężne z ogólnych zasobów gospodarki budżetowej danego szczebla, co nie tworzy bodźców dla efektywnego nimi gospodarowania. Podstawą ich gospodarki finansowej są plany dochodów i wydatków. Sposób i tryb sporządzania planów finansowych, dokonywania ich zmian oraz zatwierdzania tych zmian, a także tryb pobierania dochodów i dokonywania wydatków państwowych jednostek budżetowych regulują przepisy wymienionego wyżej rozporządzenia ministra finansów.

Jako jednostki budżetowe funkcjonują np. urzędy administracji rządowej i samorządowej, sądownictwa, prokuratury, wojska, policji, większość publicznych jednostek z zakresu oświaty, niektóre jednostki ochrony zdrowia, pomocy społecznej. Jednostki te nie mają osobowości prawnej, co powoduje, że czynności o charakterze cywilnoprawnym są podejmowane przez nie w imieniu Skarbu Państwa lub 48

– odpowiednio – jednostek samorządu terytorialnego. Obsługują je wewnętrzne jednostki organizacyjne, np. ministerstwa, kancelarie, urzędy.

W ramach jednostek budżetowych funkcjonują jako wyjątkowe, wewnętrzne formy netto. Były to przez wiele lat gospodarstwa pomocnicze, środki specjalne oraz dochody własne jednostek budżetowych. Funkcjonowały jako jednostki prowadzące swego rodzaju działalność gospodarczą w wielu działach, w szczególności w administracji publicznej, obronie narodowej, np. były nimi gospodarstwa rolne, kasyna, piekarnie i pralnie przy jednostkach wojskowych, hotele pracownicze, warsztaty szkolne, stołówki czy bufety, ośrodki informatyczne i wojewódzkie bazy danych, zakłady remontowo-budowlane, szkoleniowe, wydawnicze, laboratoryjne działające na potrzeby urzędów centralnych. Do 2009 roku w systemie jednostek szczebla centralnego i samorządowego działały też zakłady budżetowe.

Ustawa z 25 listopada 2004 r. zmieniająca ustawę o finansach publicznych spowodowała likwidację środków specjalnych jednostek budżetowych. Zniesienie ich miało oznaczać realizację od lat podnoszonego postulatu konsolidacji finansów publicznych. Na ich miejsce powołano jednak kolejne nowe formy organizacyjnoprawne, co oznaczało dalsze rozproszenie finansów publicznych i nieprzejrzystość systemu. Były to:

1)            wyodrębnione rachunki dochodów własnych – dysponowały nimi jednostki budżetowe, gromadzące środki z określonych w ustawie źródeł, przeznaczone na finansowanie wydatków związanych z uzyskaniem tych dochodów, w rzeczywistości będące zmodyfikowaną, o nowej nazwie, postacią środków specjalnych;

2)            fundusze motywacyjne – lokowane na wyodrębnionych rachunkach bankowych przez państwowe jednostki budżetowe, z przeznaczeniem na nagrody dla pracowników, żołnierzy lub funkcjonariuszy, którzy bezpośrednio przyczynili się do uzyskania przez budżet państwa dochodów z tytułu przepadku rzeczy lub korzyści majątkowych pochodzących z przestępstw i wykroczeń, w tym przestępstw i wykroczeń skarbowych.

Ich przychody i wydatki nie były włączone do budżetów publicznych. Ustawa o finansach publicznych z 2009 r. i przepisy ją wprowadzające zlikwidowały formę państwowych zakładów budżetowych i gospodarstw pomocniczych oraz dochodów własnych jednostek budżetowych. Tryb ich likwidacji trwał kilka lat.

Obecnie takie wyjątkowe formy prawne netto przewidziane są dla państwowych jednostek budżetowych systemu oświaty (przede wszystkim dla szkół). Jednostki te mogą gromadzić na wydzielonym rachunku bankowym dochody uzyskiwane ze spadków, zapisów i darowizn w postaci pieniężnej na rzecz jednostki budżetowej, odszkodowań i wpłat za utracone lub uszkodzone mienie jednostki budżetowej, a także z działalności wykraczającej poza zakres działalności podstawowej określonej w statucie, np. świadczenia usług szkoleniowych lub z opłat egzaminacyjnych oraz z tytułu odpłatności za wyżywienie i zakwaterowanie uczniów, ponoszone przez rodziców lub opiekunów, a także pochodzące z dopłat bezpośrednich UE. Z dochodów tych nie mogą być finansowane wynagrodzenia osobowe.

Samorządowe zakłady budżetowe

Samorządowe zakłady budżetowe są to odrębne, samodzielne, lecz nieposiadające osobowości prawnej samorządowe jednostki organizacyjne, które prowadzą działalność na zasadzie odpłatności, pokrywając wydatki (stanowiące koszty swej działalności) z własnych przychodów.

Likwidując państwowe zakłady budżetowe, pozostawiono je dla niektórych dziedzin i zadań gospodarki samorządowej, wymienionych w ustawie o finansach publicznych.

Zakłady budżetowe działają w sferach społecznie użytecznych, w których funkcjonowanie podmiotów prywatnych ze względu na niską rentowność przedsięwzięć jest dla nich mało opłacalne, wymaga ponoszenia dużych nakładów, niewspółmiernych do efektów finansowych.

Działalność wykraczająca poza zadania o charakterze użyteczności publicznej nie może być prowadzona w formie samorządowego zakładu budżetowego.

Od 2011 roku zakłady budżetowe mogą działać w sferze niektórych zadań publicznych realizowanych przez jednostki samorządowe w zakresie:

– gospodarki mieszkaniowej i gospodarowania lokalami użytkowymi,

– dróg, ulic, mostów, placów oraz organizacji ruchu drogowego,

– wodociągów i zaopatrzenia w wodę, kanalizacji, usuwania i oczyszczania ścieków komunalnych, utrzymania czystości i porządku oraz urządzeń sanitarnych, wysypisk i unieszkodliwiania odpadów komunalnych, zaopatrzenia w energię elektryczną i cieplną oraz gaz,

– lokalnego transportu zbiorowego,

– targowisk i hal targowych,

– zieleni gminnej i zadrzewień,

– kultury fizycznej i sportu, w tym utrzymywania terenów rekreacyjnych i urządzeń sportowych,

– pomocy społecznej, reintegracji zawodowej i społecznej oraz rehabilitacji zawodowej i społecznej osób niepełnosprawnych,

–  utrzymywania różnych gatunków egzotycznych i krajowych zwierząt, w szczególności prowadzenia hodowli zwierząt zagrożonych wyginięciem w celu ich ochrony poza miejscem naturalnego występowania, – cmentarzy.

Samorządowy zakład budżetowy wykonuje zadania własne samorządu. Nowo tworzony zakład otrzymuje jednorazową dotację z budżetu na pierwsze wyposażenie w środki obrotowe. Podstawą gospodarki finansowej samorządowego zakładu budżetowego jest roczny plan finansowy obejmujący przychody, w tym dotacje z budżetu jednostki samorządu terytorialnego, koszty i inne obciążenia, stan środków obrotowych, stan należności i zobowiązań na początek i koniec okresu rozliczeniowego oraz rozliczenia z budżetem macierzystej jednostki. Część nadwyżki własnych przychodów nad kosztami działalności, w formie wpłat ustalonych na koniec tego okresu, zakłady przekazują na rzecz budżetu, pozostawiając dla swoich potrzeb tylko taką jej część, która jest niezbędna do utrzymania stanu środków obrotowych zapewniających rytmiczne funkcjonowanie zakładu.

Samorządowy zakład budżetowy może otrzymać pod pewnymi warunkami z budżetu danej jednostki środki wynikające z rozliczenia podatku od towarów i usług. Zakład budżetowy powinien więc funkcjonować jako samowystarczalna finansowo forma organizacyjnoprawna, który wpłaca do budżetu uzyskaną nadwyżkę środków obrotowych, ustalaną na koniec okresu sprawozdawczego, jednakże możliwe jest jego powiązanie z budżetem danego stopnia także ujemnym wynikiem swej działalności. Może on wówczas otrzymywać z budżetu środki na dofinansowanie tej działalności w formie dotacji: przedmiotowej, podmiotowej oraz celowej, w tym na realizację inwestycji.

Stawki dotacji przedmiotowych ustala minister finansów w rozporządzeniu. Dotacje przedmiotowe są przekazywane przez jednostki dotujące podległe dysponentom części budżetowych w ramach kwot zaplanowanych w budżecie na przedmiot działania, stosownie do przebiegu realizacji dotowanych zadań. Od 2000 roku wszystkie dotacje finansujące cele o charakterze bieżącym (nie dotyczy to więc dotacji inwestycyjnych i otrzymywanych w związku z realizacją projektów lub zadań współfinansowanych ze środków unijnych) nie mogą przekroczyć limitu 50% wydatków stanowiących koszty działalności zakładu. Wprowadzony limit dotacji ma na celu ograniczenie tworzenia uprzywilejowanych gospodarczych jednostek organizacyjnych w sferze budżetowej, a więc opartych na bezzwrotnym finansowaniu budżetu i niewykorzystujących w należytym stopniu możliwości osiągnięcia własnych przychodów. Tego rodzaju podmioty, które w zbyt dużym zakresie wykorzystują dotacje budżetowe, powinny być przekształcone w jednostki budżetowe.

Fundusze celowe

Zadanie państwowe może być wyodrębnione z budżetu państwa lub z budżetu jednostki samorządu terytorialnego i finansowane w ramach funduszy celowych tworzonych na podstawie ustaw.

Fundusze celowe są formą powiązania określonego rodzaju wydatków z określonym rodzajem przychodów, tworząc swego rodzaju odrębne budżety o celowym charakterze. Ich gospodarka finansowa jest prowadzona na podstawie rocznych planów, stanowiących załączniki do ustaw budżetowych.

W polskim prawie, po zniesieniu w 1990 roku kilkudziesięciu państwowych i terenowych funduszy, występowało ich niewiele. Istnieje jednak stała tendencja do reaktywowania tej formy prawnoorganizacyjnej.

Zasady funkcjonowania, charakter prawny i rozmiary funduszy są zróżnicowane i często zmieniane. Podstawowe, jednolite zasady określa ustawa o finansach publicznych, ale przede wszystkim odrębne ustawy dla każdego funduszu. Ujednolicenie ich, ze względu na różnorodność gospodarki poszczególnych funduszy, jest trudna. Działały one jako osoby prawne, obecnie jednak ustawa o finansach publicznych z 2009 roku pozbawiła je w zasadzie osobowości prawnej oraz zlikwidowała fundusze samorządowe, przekształcając w samorządowe osoby prawne.

Państwowe fundusze celowe są według ustawy o finansach publicznych wyodrębnionymi rachunkami bankowymi, którymi dysponuje minister lub inny organ wskazany w ustawie tworzącej fundusz (stanowią jednostki sektora finansów publicznych, których środki znajdują się na rachunku bankowym, i nie wymagają więc wyodrębnienia organizacyjnego).

Podstawą gospodarki finansowej funduszu celowego jest roczny plan finansowy, obejmujący wydatki na cele wskazane w ustawie powołującej fundusz. Wydatki funduszu celowego mogą być dokonywane w ramach posiadanych środków finansowych, obejmujących przychody, w tym dotacje z budżetu państwa lub budżetów jednostek samorządu terytorialnego i pozostałości środków z okresów poprzednich.

Ustawodawca tworzy następujące rodzaje funduszy, klasyfikowane ze względu na zadania przez nie realizowane:

– związane z ubezpieczeniami społecznymi realizujące zadania z zakresu: ubezpieczeń społecznych, świadczeń dla rolników z ubezpieczenia emerytalno-rentowego, obsługi zadań w zakresie ubezpieczenia zdrowotnego, finansowania kosztów obsługi ubezpieczenia społecznego rolników, finansowania emerytur pomostowych (jest to Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, Fundusz Emerytalno-Rentowy, Fundusz Prewencji i Rehabilitacji, Fundusz Administracyjny i Fundusz Emerytur Pomostowych);

– związane z zadaniami socjalnymi państwa, finansujące zasiłki dla bezrobotnych, zasiłki przedemerytalne, szkolenia dla bezrobotnych, dofinansowanie wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych oraz refundację części składek na ubezpieczenia społeczne osobom niepełnosprawnym prowadzącym działalność gospodarczą, ochronią prawa pracownicze w razie niewypłacalności pracodawcy (Fundusz Pracy, Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, Fundusz Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej, Fundusz Rozwiązywania Problemów Hazardowych);

– związane z prywatyzacją przeznaczane na pomoc dla prywatyzowanych (restrukturyzowanych) przedsiębiorstw, na zaspokajanie roszczeń byłych właścicieli mienia przejętego przez Skarb Państwa, rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Polski (Fundusz Reprywatyzacji, Fundusz Restrukturyzacji Przedsiębiorców, Fundusz Skarbu Państwa oraz Rekompensacyjny);

– związane z bezpieczeństwem i obronnością kraju realizują modernizację techniczną Sił Zbrojnych, bezpieczeństwo ruchu drogowego, modernizację jednostek organizacyjnych Policji, finansowanie działań w zakresie resocjalizacji osób pozbawionych wolności oraz modernizację przywięziennych zakładów pracy (są to: Fundusz Wsparcia Policji, Fundusz wsparcia Straży Granicznej, Fundusz Modernizacji Bezpieczeństwa Publicznego, Fundusz Wsparcia Państwowej Straży Pożarnej, Fundusz Modernizacji Bezpieczeństwa Publicznego Centralna Ewidencja Pojazdów i Kierowców, Fundusz Aktywizacji Zawodowej Skazanych oraz Rozwoju Przywięziennych Zakładów Pracy, Fundusz Modernizacji Sił Zbrojnych, Fundusz Zapasów Agencyjnych);

–             związane z nauką, kulturą i kulturą fizyczną, w tym dofinansowania inwestycji sportowych, promowania przedsięwzięć artystycznych, ochrony polskiego dziedzictwa narodowego, rozwoju nauki i technologii polskiej, dofinansowania zajęć sportowych (Fundusz Promocji Twórczości, Fundusz Zajęć Sportowych dla Uczniów, Rozwoju Kultury Fizycznej, Fundusz Promocji Kultury, Fundusz Nauki i Technologii Polskiej oraz Fundusz Kredytu Technologicznego).

Odrębnym funduszem celowym jest np. Państwowy Fundusz Gospodarki Zasobem Geodezyjnym i Kartograficznym.

Są to więc zarówno istotne z finansowego punktu widzenia instytucje finansowe, np. Fundusz Ubezpieczeń Społecznych lub Fundusz Pracy, jak i pomocnicze, o stosunkowo niewielkich źródłach dochodów, jak np. Fundusz Wsparcia Policji, Fundusz Promocji Twórczości, mogą też opierać się w dużym lub wyłącznym stopniu na dotacjach z budżetu, np. Fundusz Emerytalno-Rentowy KRUS, Fundusz Emerytur Pomostowych, Fundusz Pracy, bądź posiadać własne, wystarczające źródła dochodów, jak np. Fundusz Reprywatyzacji lub Fundusz Promocji Kultury czy Fundusz Gospodarki Zasobem Geodezyjnym i Kartograficznym.

Niektóre z dawnych funduszy celowych, posiadających osobowość prawną zostały jej pozbawione w 2012 roku, jak np. Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Zadania przez nie realizowane stają się zadaniami Biura Obsługi Funduszu i urzędów marszałkowskich, a mienie przejmuje Skarb Państwa, w imieniu którego działa minister lub dysponent Funduszu bądź marszałek województwa.

Z kolei Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej pozostaje państwową osobą prawną, która stanowi odrębny podmiot sektora finansów publicznych, nie będąc funduszem celowym w rozumieniu ustawy o finansach publicznych. Wojewódzkie Fundusze Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej są natomiast samorządowymi osobami prawnymi, przy zachowaniu nazwy – fundusz. Gminne i powiatowe Fundusze Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej uległy zaś likwidacji, a ich mienie i środki finansowe zostały wchłonięte przez odpowiednie jednostki samorządowe. Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej ułatwia obecnie pełne wykorzystanie bezzwrotnej pomocy europejskiej dla przedsięwzięć współfinansowanych z Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko w ramach perspektywy finansowej Unii Europejskiej, np. przeznaczone zostały na finansowanie budowy i przebudowy obiektów hydrotechnicznych oraz na realizację przedsięwzięć związanych z odnawialnymi źródłami energii.

Różnorodne cechy funduszy celowych utrudniają sformułowanie jednolitych zasad dotyczących ich gospodarki finansowej.

Odrębny system finansowy tworzy największy fundusz celowy – Fundusz Ubezpieczeń Społecznych (FUS), utworzony na podstawie ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Dysponentem FUS jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych, będący podmiotem sektora finansów publicznych – państwową jednostką organizacyjną, posiadającą osobowość prawną. 54

Podstawowym źródłem przychodów FUS jest składka na ubezpieczenie społeczne. Jest ona podzielona w zależności od ryzyka ubezpieczeniowego na odrębne składki na ubezpieczenie emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe. Wpływają one na wyodrębnione, odpowiednie fundusze. Składki są płacone: na ubezpieczenia emerytalne i rentowe – w równych częściach przez pracowników i pracodawców, na ubezpieczenia chorobowe – przez pracowników oraz na ubezpieczenie wypadkowe – przez pracodawców. Część składki na ubezpieczenia emerytalne jest z kolei odprowadzana z FUS do otwartych funduszy emerytalnych (OFE), stanowiących II – kapitałowy filar ubezpieczeń społecznych. Od 2004 roku nastąpiła zmiana zasad refundacji z tytułu przekazania części składek emerytalnych do OFE. Zamiast dotychczasowej dotacji z budżetu Fundusz otrzymuje na ten cel środki w formie przychodów – jako przychody stanowiące refundację z tytułu przekazania składki do OFE. W budżecie państwa wydatki na składki do OFE są księgowane po stronie rozchodów budżetu państwa jako kwota refundacji z tytułu przekazania składek przez ZUS do OFE. Przychodem FUS jest także dotacja z budżetu państwa mająca uzupełniać wydatki FUS do poziomu planowanego. Dotacja jest przeznaczona na sfinansowanie świadczeń zleconych ZUS do realizacji oraz na gwarantowane przez państwo świadczenia z ubezpieczenia społecznego. Podstawowym rodzajem wydatków Funduszu są emerytury i renty oraz wypłaty zasiłków chorobowych, opiekuńczych, macierzyńskich, pogrzebowych itd.

Fundusz Pracy został utworzony ustawą z 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. Obecnie jego działalność reguluje ustawa z 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Przychody tego funduszu pochodzą z obowiązkowych składek, płaconych przez pracodawców i osoby prowadzące pozarolniczą działalność oraz płatności w ramach budżetu środków europejskich. Wysokość składki jest określana rokrocznie w ustawach budżetowych. Wydatkami są zasiłki dla bezrobotnych, zasiłki i świadczenia przedemerytalne, środki na aktywne formy przeciwdziałania bezrobociu, roboty publiczne, aktywizację zawodową absolwentów, programy specjalne, pożyczki dla pracodawców na utworzenie nowych miejsc pracy oraz umorzenia pożyczek dla bezrobotnych. Fundusz Pracy współfinansuje programy Europejskiego Funduszu Społecznego (będącego funduszem strukturalnym Unii Europejskiej).

Szczególnym rodzajem państwowego funduszu o charakterze strategicznym, który jednak nie ma charakteru funduszu celowego i nie stanowi podmiotu sektora finansów publicznych, jest grupa podmiotów państwowych – Polski Fundusz Rozwoju SA. Jest on spółką akcyjną, która powstała z połączenia różnych samodzielnie funkcjonujących organów i instytucji o różnym statusie prawnoorganizacyjnym, której celem jest realizacja inwestycji w polskiej gospodarce, wspieranie rozwoju krajowych firm, które planują ekspansję zagraniczną (w tym eksportowych) oraz inwestorów zagranicznych w tworzeniu przedsięwzięć inwestycyjnych w Polsce. Konsolidacja objęła Bank Gospodarstwa Krajowego z zarządzanymi przez niego funduszami, Agencję Rozwoju Przemysłu, Polską Agencję Rozwoju Przedsiębiorczości, Polską Agencję Inwestycji i Handlu oraz Korporację Ubezpieczeń Kredytów Eksportowych.

Z uwagi na prawne ograniczenia w tworzeniu funduszy ich rolę w systemie polskiego prawa finansowego przejmowały coraz liczniejsze agencje (jako państwowe osoby prawne) i fundacje. Funkcjonowanie fundacji wymykało się jednak spod kontroli parlamentarnej, co powszechnie było oceniane negatywnie. W ustawie zawarto więc zakaz tworzenia fundacji przez Skarb Państwa (ściślej: ze środków publicznych). Fundacje to instytucje prawne powoływane w celu wyodrębnienia prywatnego majątku oraz środków pieniężnych i przeznaczenia ich na cele publiczne. Środki pochodzące z budżetu państwa lub stanowiące majątek Skarbu Państwa są środkami publicznymi i nie ma potrzeby ich „upubliczniać”.

Agencje wykonawcze

Agencje wykonawcze są państwowymi osobami prawnymi, tworzonymi w celu realizacji zadań państwa. Ogólnopaństwowy charakter zadań wyklucza więc prowadzenie zadań samorządowych.

Od 1 stycznia 2012 r. agencjami wykonawczymi stało się wiele dotychczas funkcjonujących państwowych osób prawnych, m.in.:

– Agencja Nieruchomości Rolnych,

– Wojskowa Agencja Mieszkaniowa (obecnie zlikwidowana),

– Agencja Mienia Wojskowego,

–  Agencja Rezerw Materiałowych,

–  Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa,

–  Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości,

–  Agencja Rynku Rolnego,

– Narodowe Centrum Badań i Rozwoju,

–  Agencji Nieruchomości Rolnych wraz z planem finansowym Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa,

– Narodowe Centrum Nauki i

– Centralny Ośrodek Badania Odmian Roślin Uprawnych. W kolejnych latach utworzono:

– Polską Agencję Kosmiczną i

– Narodowe Centrum Badań i Rozwoju.

Osobowość prawna agencji oraz jej „wynikowe” powiązanie z budżetem centralnym pozwalają zakwalifikować ją jako formę gospodarki pozabudżetowej.

Utworzenie agencji następuje w drodze ustawy, która wraz z opartym na niej statutem określa zasady jej działania. Z tego względu przepisy ustawy o finansach publicznych mają charakter ramowy, znajdują zastosowanie w zakresie nieuregulowanym przepisami szczególnymi. Ustawa o finansach publicznych nie określa organów agencji, posługując się jedynie ogólną nazwą „właściwy organ”. Rada Ministrów została upoważniona do określania w drodze rozporządzenia, wymogów, jakie powinien spełniać statut agencji w celu zapewnienia jednolitej i przejrzystej organizacji wewnętrznej agencji wykonawczych pod względem instytucjonalnym. Również przedstawione niżej zasady gospodarki finansowej agencji wykonawczych zostały unormowane w ustawie o finansach publicznych w sposób ogólny. Rada Ministrów może określić w drodze rozporządzenia zasady prowadzenia gospodarki finansowej agencji wykonawczych, mając na względzie potrzebę zapewnienia jednolitości zasad finansowania agencji wykonawczych oraz przestrzegania zasad jawności i przejrzystości.

Jako odrębna od Skarbu Państwa osoba prawna agencja wykonawcza ma uzyskiwać przychody z prowadzonej działalności, ewentualnie także może otrzymywać dotacje celowe i inwestycyjne z budżetu państwa (ustawa o finansach publicznych nie stanowi jednak podstawy materialnoprawnej do udzielania dotacji – możliwość taka musi wynikać z przepisów szczególnych). Dotacje stanowią jednak istotną część przychodów agencji – w 2017 r. planuje się je w wysokości 66,2% przychodów ogółem. Do kosztów ponoszonych przez agencje wykonawcze nie ma zastosowania zakaz funduszowania (powiązywania środków finansowych z określonych źródeł z imiennie oznaczonymi wydatkami).

Agencja wykonawcza jest obowiązana corocznie, nie później niż do 30 czerwca roku następnego, wpłacać do budżetu państwa, na rachunek bieżący dochodów państwowej jednostki budżetowej obsługującej ministra sprawującego nadzór nad tą agencją, nadwyżkę środków finansowych ustaloną na koniec roku, pozostającą po uregulowaniu zobowiązań podatkowych. Sposób ustalania nadwyżki ma określić minister sprawujący nadzór nad agencją wykonawczą w porozumieniu z ministrem finansów, co – biorąc pod uwagę, że jest to swego rodzaju danina publiczna (niepodatkowa należność publicznoprawna) – może nasuwać pewne wątpliwości odnośnie do zgodności z Konstytucją RP. Jednakże w szczególnie uzasadnionych przypadkach wynikających z konieczności zapewnienia sprawnego i pełnego wykonywania zadań agencji wykonawczej Rada Ministrów może, na wniosek ministra sprawującego nadzór nad agencją wykonawczą, wyrazić zgodę na niewpłacenie nadwyżki, co powoduje wygaśnięcie zobowiązania z tego tytułu.

Podstawą gospodarki finansowej jest roczny plan finansowy dochodów i wydatków agencji wykonawczej sporządzony w ujęciu kasowym, tj. dochody 57

i wydatki ujmowane są w terminie ich zapłaty. Plany finansowe Agencji wykonawczych wymienione są w załączniku do ustawy budżetowej. W planie takim wydatki, co do zasady, nie powinny być wyższe od planowanych dochodów. Niezrównoważenie tego może nastąpić jedynie za zgodą ministra sprawującego nadzór nad agencją wykonawczą, wydaną w porozumieniu z ministrem finansów. Ustawa o finansach publicznych przewiduje również szczególną konstrukcję planu finansowego agencji wykonawczej w ujęciu memoriałowym. Są to plany finansowe w układzie zadaniowym – na rok budżetowy i dwa kolejne lata – niezależnie od swych rocznych planów finansowych w ujęciu kasowym. Zawarte są w nich przychody i koszty agencji wykonawczych. Uzasadnienie projektu planu obejmuje omówienie ich zadań i planowanych przychodów i kosztów. W tym planie finansowym agencji wykonawczej wyodrębnia się::

– przychody z prowadzonej działalności,

– dotacje z budżetu państwa,

– zestawienie kosztów funkcjonowania agencji wykonawczej oraz realizacji zadań ustawowych, z wyszczególnieniem kosztów realizacji tych zadań przez inne podmioty,

– wynik finansowy,

– środki na wydatki majątkowe,

– środki przyznane innym podmiotom,

– stan należności i zobowiązań na początek i koniec roku oraz – stan środków pieniężnych na początek i koniec roku.

Agencja wykonawcza może zaciągać zobowiązania na okres realizacji danego zadania przekraczający rok budżetowy, jeżeli wydatki niezbędne do obsługi zobowiązania znajdują się w planie finansowym przychodów i kosztów.

W związku z potrzebą zwiększenia jawności i przejrzystości wszystkich podmiotów sektora finansów publicznych zdecydowano w szerszym zakresie poddać je regułom kontroli parlamentarnej. Plany finansowe agencji państwowych są zamieszczane w postaci załącznika do ustawy budżetowej. Ustawa o finansach publicznych silnie związuje te jednostki sektora publicznego w fazie planowania finansowego z tokiem prac nad projektem ustawy budżetowej – projekty planów wraz z odpowiednimi opiniami władz funduszy oraz uzgodnieniami ministrów nadzorujących są przekazywane, w trybie prac nad projektem ustawy budżetowej, ministrowi finansów. Projekt rocznego planu finansowego agencji wykonawczej ustala więc jej właściwy organ w porozumieniu z ministrem sprawującym nadzór nad agencją wykonawczą. Po zatwierdzeniu przez ministra sprawującego nadzór projekt jest przekazywany ministrowi finansów, w trybie i terminach określonych w przepisach dotyczących prac nad projektem ustawy budżetowej.

Zarówno ramowe zasady gospodarki finansowej, jak i powiązanie procedury powstawania planu finansowego z procedurą budżetową są określone szczegółowo w zasadach zmiany planu. Zmiany planu finansowego nie mogą powodować zwiększenia zobowiązań agencji ani pogorszenia planowanego wyniku finansowego agencji, chyba że odrębne ustawy stanowią inaczej. Zmiany przychodów i kosztów agencji mogą być dokonywane, co do zasady, po uzyskaniu zgody ministra sprawującego nadzór nad agencją, wydanej po uzyskaniu opinii sejmowej komisji właściwej do spraw budżetu. O dokonanych zmianach należy niezwłocznie powiadomić ministra finansów.

Wśród agencji wykonawczych w trzech z nich dotacje z budżetu państwa stanowią około 95,0% przychodów (jest to Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, Narodowe Centrum Nauki, Narodowe Centrum Badań i Rozwoju). Środki te przeznacza się głównie, np. w Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, na: dopłaty do oprocentowania kredytów bankowych i częściową spłatę kapitału kredytów, realizację inwestycji w gospodarstwach rolnych i sfinansowanie kosztów wznowienia produkcji oraz odtworzenia środków trwałych w przypadku wystąpienia szkód, finansowanie lub dofinansowanie ponoszonych przez producentów rolnych kosztów zbioru, transportu i unieszkodliwiania padłych zwierząt gospodarskich, finansowanie zalesiania gruntów rolnych. W Narodowym Centrum Nauki przychody finansują realizację zadań badawczych w zakresie badań podstawowych.

Instytucje gospodarki budżetowej

Instytucje gospodarki budżetowej to wprowadzona w 2009 roku forma organizacyjna jednostek sektora finansów publicznych. Wprawdzie jej utworzenie nie wymaga uchwalenia odrębnej ustawy, jednakże nie jest to forma dostępna dla jednostek samorządu terytorialnego.

Instytucja gospodarki budżetowej jest tworzona w celu realizacji zadań publicznych. Ma osobowość prawną, którą uzyskuje z chwilą wpisania do Krajowego Rejestru Sądowego.

Instytucje mogą być tworzone przez dwie grupy podmiotów i według odmiennych trybów:

1) przez ministra lub Szefa Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, za zgodą Rady Ministrów udzieloną na jego wniosek;

2) przez organy lub kierowników jednostek, korzystających ze względnej samodzielności w zakresie gospodarki finansowej (niezależnej od administracji rządowej), np. Kancelarii Prezydenta, Trybunału Konstytucyjnego, Sądu Najwyższego (wymienionych w ustawie o finansach publicznych).

W tym przypadku organ lub kierownik o fakcie tym informuje Prezesa Rady Ministrów.

Instytucja gospodarki budżetowej odpłatnie wykonuje wyodrębnione zadania, a koszty swojej działalności oraz zobowiązania pokrywa z uzyskiwanych przychodów. Może ona otrzymywać z budżetu państwa dotacje na realizację zadań publicznych, a także dotacje inwestycyjne, jeżeli znajduje to podstawę w przepisach szczegółowych (ustawa o finansach publicznych nie stwarza takiej podstawy). Nowo tworzonej instytucji gospodarki budżetowej może być przyznana jednorazowa dotacja na pierwsze wyposażenie w środki obrotowe.

Koszty instytucji mogą być ponoszone tylko w ramach posiadanych środków finansowych obejmujących uzyskane przychody oraz środki z poprzedniego okresu.

Ustawa deklaruje zasadę samodzielności gospodarowania mieniem przez instytucję gospodarki budżetowej, przy jednoczesnym wymogu poszanowania zasady efektywności jego wykorzystania. Instytucja gospodarki budżetowej może w szczególności zbywać środki trwałe. Zbycie (najem, dzierżawa, użyczenie) aktywów może nastąpić wyłącznie na zasadach określonych przez organ wykonujący funkcje organu założycielskiego, z uwzględnieniem przepisów o gospodarce nieruchomościami. Jednocześnie „mienie” instytucji gospodarki budżetowej formalnie nie obejmuje środków finansowych. Zamknięty katalog jego składników obejmuje: przeniesione na własność nieruchomości; mienie stanowiące wyposażenie przekazane przez organ wykonujący funkcje organu założycielskiego w formie użyczenia; mienie nabyte z własnych środków.

Samodzielność w zakresie gospodarki finansowej instytucji gospodarki budżetowej doznaje pewnych ograniczeń ustawowych. Koszty mogą być ponoszone tylko w ramach posiadanych środków finansowych, obejmujących uzyskane przychody oraz środki z poprzedniego okresu. W celu zaciągnięcia zobowiązania przewyższającego 30% rocznych przychodów instytucja jest obowiązana uzyskać zgodę organu wykonującego funkcje organu założycielskiego.

Jedynym wymienionym przez ustawę o finansach publicznych organem instytucji gospodarki budżetowej jest jej dyrektor (brak jest przy tym rady nadzorczej) – będący kierownikiem w rozumieniu tej ustawy. Dyrektora instytucji gospodarki budżetowej powołuje i odwołuje organ wykonujący funkcje organu założycielskiego. Do zadań dyrektora należy zarządzanie instytucją gospodarki budżetowej i jej reprezentowanie na zewnątrz, przygotowanie projektu rocznego planu finansowego oraz rocznego sprawozdania, w tym bilansu, rachunku zysków i strat oraz przygotowanie i nadanie regulaminu organizacyjnego instytucji gospodarki budżetowej (statut nadaje organ wykonujący funkcje organu założycielskiego).

Podstawą gospodarki finansowej instytucji gospodarki budżetowej jest plan finansowy, który obejmuje m.in. przychody z prowadzonej działalności, dotacje z budżetu państwa, zestawienie kosztów funkcjonowania instytucji gospodarki budżetowej oraz kosztów realizacji wyodrębnionych zadań, środki na wydatki majątkowe, wynik finansowy, stan należności i zobowiązań na początek i koniec roku, stan środków pieniężnych na początek i koniec roku. Plany instytucji mają być ujmowane w załącznikach do ustawy budżetowej.

Projekt rocznego planu finansowego, opracowany przez dyrektora instytucji, przekazywany jest organowi wykonującemu funkcje organu założycielskiego w trybie i terminach określonych w przepisach dotyczących prac nad projektem ustawy budżetowej.

Dokonywane w ciągu roku zmiany w planie finansowym wymagają zgody organu wykonującego funkcje organu założycielskiego oraz nie mogą spowodować zwiększenia dotacji z budżetu państwa i pogorszenia planowanego wyniku finansowego. O dokonanych zmianach należy niezwłocznie powiadomić ministra finansów.

Podobnie jak agencje wykonawcze, także fundusze celowe i instytucje gospodarki budżetowej sporządzają plany finansowe w układzie zadaniowym na rok budżetowy i dwa kolejne lata, z czym związana jest odrębna sprawozdawczość. Do uzasadnienia projektu ustawy budżetowej na rok następny oraz sprawozdania z wykonania budżetu za rok poprzedni dołącza się – odpowiednio – skonsolidowany plan przychodów i kosztów oraz przychody i koszty (planowane i wykonane) instytucji gospodarki budżetowej.

Od uprzednich form pozabudżetowych – zakładów budżetowych i gospodarstw pomocniczych instytucje gospodarki budżetowej odróżnia przede wszystkim fakt (cecha) posiadania osobowości prawnej. Instytucja gospodarki budżetowej nie jest ponadto obciążona obowiązkiem uiszczania specjalnych (poza podatkami) wpłat na rzecz budżetu państwa (gospodarstwo pomocnicze wpłacało połowę osiągniętego zysku, zakład budżetowy – nadwyżkę środków obrotowych, agencja wykonawcza – nadwyżkę środków finansowych). Nie jest również limitowana wysokość dofinansowania instytucji gospodarki budżetowej dotacjami z budżetu państwa. Przepisy o zamówieniach publicznych, pod pewnymi warunkami, zwalniają z ich stosowania przy zamówieniach udzielanych instytucji gospodarki budżetowej przez organ administracji rządowej wykonujący funkcje organu założycielskiego tej instytucji. Ustawa nie przewiduje obowiązku świadczenia przez instytucję gospodarki budżetowej takiej usługi według kosztów własnych (bez marży), jak było to w przypadku gospodarstw pomocniczych sprzedających usługi na rzecz macierzystych jednostek budżetowych. Instytucje gospodarki budżetowej, z zastrzeżeniem przytoczonych odrębności, stanowią alternatywną wobec jednostki budżetowej formę realizacji niektórych zadań publicznych wykonywanych dotychczas przez państwowe zakłady budżetowe lub gospodarstwa pomocnicze państwowych jednostek budżetowych.

Instytucje gospodarki budżetowej spełniają wielorakie zadania. Przykładowo Centralny Ośrodek Sportu – zarządza i prowadzi działalność związaną z utrzymaniem obiektów sportowych takich jak: hale sportowe, baseny, boiska, skocznie narciarskie, kolej linowa, tor wioślarsko-kajakowy, lodowisko oraz internaty sportowe z zapleczem gastronomicznym i odnową biologiczną.

Centrum Obsługi Kancelarii Prezydenta RP realizuje w ramach prowadzonej działalności zadania publiczne na rzecz Prezydenta oraz usługi dla odbiorców zewnętrznych, w tym m.in. gospodarcze i techniczno-remontowe utrzymanie budynków i obiektów Kancelarii, obsługę teleinformatyczną, recepcyjną, w tym obsługę wizyt i uroczystości, obsługę hotelarską, gastronomiczną i rekreacyjną, transportową i medyczną oraz świadczenie usług wydawniczych i poligraficznych. Z kolei Centrum Usług Logistycznych w Policji zajmuje się m.in.: świadczeniem usług szkoleniowych, w tym w zakresie bezpieczeństwa, dotyczących zakwaterowania funkcjonariuszy i członków ich rodzin oraz pracowników cywilnych resortu, prowadzeniem obsługi technicznej i napraw taboru samochodowego Policji oraz innych jednostek MSWiA, prowadzeniem dystrybucji paliw. Centrum Usług Wspólnych wykonuje zaś zadania na rzecz Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, komórek organizacyjnych CUW oraz sprzedaży wyrobów i usług dla odbiorców zewnętrznych.

Pozostałe formy gospodarki pozabudżetowej

Wśród pozostałych form gospodarki pozabudżetowej sektora finansów publicznych państwowe osoby prawne (z wyłączeniem przedsiębiorstw, jednostek badawczych, banków i spółek prawa handlowego) stanowią jednostki, których plany finansowe zawarte powinny być w odrębnym załączniku do ustawy budżetowej. Państwowe osoby prawne, nadzorowane przez centralne organy administracji (np. Prezesa Rady Ministrów, ministra rozwoju i finansów, ministra kultury i dziedzictwa narodowego czy ministra rolnictwa i rozwoju wsi) mogą być tworzone na podstawie odrębnych ustaw w celu wykonywania zadań publicznych. Są to m.in.: Agencja Oceny Technologii Medycznych, Transportowy Dozór Techniczny, Urząd Dozoru Technicznego, Polski Instytut Spraw Międzynarodowych, Polski Klub Wyścigów Konnych, Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Polska Organizacja Turystyczna, Polskie Centrum Akredytacji Polskiej, Agencja Żeglugi Powietrznej, Rzecznik Ubezpieczonych, Polski Instytut Sztuki Filmowej, Narodowy Fundusz

Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, 23 parki narodowe, Ośrodek Studiów Wschodnich oraz Centrum Doradztwa Rolniczego. Jednostki te opracowują plany finansowe, obejmujące rok i dwa najbliższe lata. Osiągają przychody, z których część pochodzić może z dotacji budżetu państwa i ponoszą koszty prowadzenia działalności. Przychody własne (tzn. inne niż dotacje z budżetu) zazwyczaj nie pokrywają kosztów. Projekty ich planów finansowych przekazywane są ministrowi finansów w ramach prac nad projektem budżetu państwa.

Inne formy jednostek organizacyjnych, których zasady gospodarki finansowej nie są uregulowane ustawą o finansach publicznych, wprowadzają odrębne ustawy. Jednostki te posiadają osobowość prawną (określoną w ustawach je powołujących), większą samodzielność finansową i są w różnym stopniu uzależnione od dofinansowania podmiotu tworzącego daną jednostkę. Zróżnicowany jest też zakres i formy ich gospodarki finansowej. Są to np. instytucje kultury, zakłady opieki zdrowotnej, uczelnie publiczne i inne podmioty, przybierające różne formy organizacyjnoprawne, funkcjonujące na różnych zasadach prawa publicznego, ale i prawa handlowego. Ich gospodarkę finansową regulują odrębne ustawy.

Ustawa z 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej (Dz.U. z 2012 r. poz. 406) przewiduje odrębne formy prowadzenia gospodarki finansowej na szczególnych zasadach w zakresie upowszechniania kultury, których organem założycielskim jest minister właściwy do spraw kultury, jak też jednostki samorządu terytorialnego. Na podstawie postanowień ustawy jednostki samorządu terytorialnego prowadzą, jako obowiązkowe zadanie własne, działalność kulturalną polegającą na tworzeniu, upowszechnianiu i ochronie kultury. Wykonywanie tych obowiązków polega nie tyle na bezpośrednim świadczeniu usług kulturalnych, ile na ich zapewnieniu poprzez zorganizowanie w odrębnych formach organizacyjnych przewidzianych prawem. W ten sposób funkcjonują instytucje kultury w tym instytucje artystyczne oraz instytucje i placówki upowszechniania kultury, których działalność kulturalna jest działalnością podstawową, np. opery, teatry, filharmonie, kina, estrady, operetki galerie sztuki, orkiestry, ogniska artystyczne. Instytucje te prowadzą samodzielną gospodarkę finansową w ramach planu finansowego, pokrywając koszty bieżącej działalności i zobowiązania z uzyskiwanych przychodów z tej działalności i dotacji budżetowych oraz z innych źródeł, samodzielnie też gospodarują przydzieloną im częścią mienia. Organy powołujące je, zwane organizatorami, zapewniają tym instytucjom środki niezbędne do rozpoczęcia i prowadzenia działalności kulturalnej, zwłaszcza mienie. Nie odpowiadają natomiast za zobowiązania funkcjonującej instytucji kultury, przejmując je tylko w przypadku likwidacji. Odzwierciedleniem wartości majątku instytucji kultury jest fundusz instytucji kultury. Zwiększa się on o zysk bilansowy do dyspozycji instytucji, amortyzację majątku trwałego, dotacje budżetowe na finansowanie rozwoju i inne źródła; zmniejsza się m.in. o straty bilansowe i umorzenie majątku trwałego. Instytucje kultury nie podlegają przepisom dotyczącym limitów wynagrodzeń i zatrudnienia sfery budżetowej, a poziom wydatków zależy od aktywności pracowników i osiągniętych rezultatów finansowych. Instytucje upowszechniania kultury prowadzą odmienną gospodarkę finansową niż instytucje artystyczne; znaczną część swych kosztów pokrywają z dotacji organizatora.

Szczególna forma organizacyjnoprawna została przewidziana dla działalności polegającej na udzielaniu świadczeń zdrowotnych i promocji zdrowia. Na mocy ustawy z o działalności leczniczej z 15 kwietnia 2011 r. (tekst jedn.: Dz.U. z 2015 r. poz. 618 ze zm.) podmioty lecznicze działają w różnych formach własności i prawno-organizacyjnych, w tym jako jednostki budżetowe, instytuty badawcze, przedsiębiorcy, spółki kapitałowe oraz samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej. Samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej (SPZOZ) mogą być tworzone przez ministra lub centralny organ administracji rządowej, wojewodę, jednostkę samorządu terytorialnego, państwową uczelnię medyczną lub państwową uczelnię prowadzącą działalność dydaktyczną i badawczą w dziedzinie nauk medycznych. Są to: szpitale, zakłady opiekuńcze, zakłady lecznicze, sanatoria, prewentoria, przychodnie, ośrodki zdrowia, poradnie, pogotowie ratunkowe, żłobki i inne, określone w ustawie podmioty. Prowadzą działalność polegającą na udzielaniu świadczeń zdrowotnych, pokrywając z posiadanych środków i uzyskiwanych przychodów koszty działalności i regulują swe zobowiązania. ZOZ samodzielnie prowadzi gospodarkę finansową na zasadach określonych w ustawie. Podstawą gospodarki samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej jest plan finansowy ustalany przez kierownika, który nie ma ustawowego obowiązku przekazywania go do akceptacji organizatorowi zakładu.

Samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej nie posiada wprawdzie osobowości prawnej, ma jednak zdolność prawną, samodzielność działania, źródło utrzymania czerpie głównie ze środków przekazywanych przez Narodowy Fundusz Zdrowia w zamian za świadczenia zdrowotne udzielone osobom ubezpieczonym w funduszu.

Zakład może również udzielać świadczeń zdrowotnych odpłatnie, poza systemem powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego tylko osobom nieubezpieczonym w NFZ, od osób ubezpieczonych może zaś pobierać opłaty tylko za świadczenia zdrowotne określone w obowiązujących przepisach jako świadczenia niefinansowane ze środków publicznych. Wykonuje on odpłatne świadczenia zdrowotne – na zlecenie organu, który go utworzył oraz na podstawie umów zawartych z NFZ, który przekazuje mu odpowiednią część wpływów ze składek na ubezpieczenie zdrowotne. Realizuje on także zadania i programy zdrowotne, prewencyjne i promocyjne. Jednostki tworzące ZOZ mogą mu ponadto przekazywać dotacje budżetowe na realizację określonych w ustawie rodzajów zadań. Jednostki samorządu terytorialnego otrzymują bowiem odpowiednie środki z budżetu państwa jako refundację w formie dotacji celowych na opłacanie składek na ubezpieczenie zdrowotne, na zadania z zakresu administracji rządowej.

SPZOZ gospodaruje przekazanym w nieodpłatne użytkowanie majątkiem, w tym majątkiem komunalnym. Fundusz założycielski, stanowiący wydzieloną zakładowi część mienia komunalnego, zwiększają przekazane przez jednostki samorządu terytorialnego dotacje na cele rozwojowe oraz wpłaty z zysku bilansowego, amortyzacji majątku trwałego i z innych źródeł. Zmniejszenie funduszu powodują straty bilansowe, umorzenie i zmniejszenie majątku trwałego wskutek jego przeszacowania. Jeżeli działalność zakładu zamknie się ujemnym wynikiem finansowym, który nie może być pokryty we własnym zakresie, może on zostać przekształcony w jednostkę budżetową. Organ, który utworzył ZOZ, pokrywa wówczas ujemny wynik finansowy ze środków budżetowych.

Uczelnie publiczne są podmiotami sektora finansów publicznych o szerokim zakresie autonomii. Mają one status osób prawnych i są tworzone oraz likwidowane w drodze ustawy. Z uwagi jednak na szczególne zadania, które realizują w ramach działalności dydaktycznej i naukowo-badawczej, nadzór nad nimi w zakresie zgodności działania ich organów z prawem i statutem sprawuje właściwy minister. Podstawą ich działania jest ustawa z 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (tekst jedn.: Dz.U. z 2016 r. poz. 1842).

Uczelnie prowadzą samodzielną gospodarkę finansową na podstawie planu rzeczowo-finansowego. Są finansowane z przychodów własnych, w tym opłat za świadczone usługi edukacyjne. Z budżetem państwa są powiązane wynikowo – poprzez system dotacji. Przychodami uczelni publicznych są dotacje na: działalność dydaktyczną uczelni, kształcenie kadr, badania naukowe oraz utrzymanie uczelni, a także dotacje na pomoc materialną dla studentów. Dotacje mogą otrzymywać, na szczególnych zasadach, także uczelnie niepaństwowe, w praktyce jednak nie są one im szerzej przyznawane. Wyjątkiem jest jednak Katolicki Uniwersytet Lubelski oraz Papieska Akademia Teologiczna w Katowicach, które uzyskują ustawowo określone dotacje, tak jak uczelnie państwowe, z wyjątkiem dotacji na inwestycje. Z budżetu państwa są także finansowane lub dofinansowane inwestycje budowlane uczelni. Wydatkami uczelni wyższych są w szczególności wynagrodzenia. W zakresie kształtowania wynagrodzeń pracowników uczelnie państwowe są zaliczane do państwowej sfery budżetowej, poziom wynagrodzeń ze stosunku pracy pracowników jest regulowany ustawą o kształtowaniu wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej. Innymi źródłami przychodów uczelni państwowych są: dotacje z budżetów jednostek samorządu terytorialnego lub ich związków, spadki, zapisy itd., przychody z odpłatnej działalności badawczej, z pozabudżetowych środków finansowych z tytułu opłat za studia, z udziałów w działalności podmiotów gospodarczych oraz z prowadzonej wydzielonej działalności gospodarczej. Wynagrodzenia pracowników mogą więc być uzupełniane, w różnych formach, ze środków pozabudżetowych uczelni.

W 2010 roku instytuty badawcze zostały wyłączone z sektora finansów publicznych. Są one państwowymi jednostkami organizacyjnymi posiadającymi osobowość prawną, powoływanymi w celu realizacji zadań publicznych (badań naukowych, ukierunkowanych na zastosowanie gospodarcze). Dlatego też pozostawanie ich poza sektorem budzi wątpliwości w nauce prawa finansowego.

Ustawa z 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunalnej wprowadziła również możliwość prowadzenia gospodarki komunalnej, wykraczającej poza zadania o charakterze użyteczności publicznej, w formie spółki prawa handlowego lub innych formach organizacyjnych. Zadania gospodarcze o charakterze użyteczności publicznej mogą być więc prowadzone w innych, określonych prawem formach organizacyjnoprawnych.

Spółki prawa handlowego, zarówno państwowe, jak i samorządowe, a także przedsiębiorstwa i banki zostały wyłączone z katalogu podmiotów sektora finansów publicznych, zawartych w ustawie o finansach publicznych. Należą one bowiem do kręgu podmiotów prawa prywatnego i działają według przepisów prawa handlowego i cywilnego, podobnie jak inne podmioty komercyjne na rynku. W zasadzie nie ma więc do nich zastosowania ani prawo publiczne – budżetowe, ani też prawo administracyjne. Podmioty te stosują jednak ustawę – Prawo zamówień publicznych oraz ustawę o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych, jeżeli spełniają cechy wymienione w tych ustawach.

W celu poprawy zarządzania płynnością w sektorze finansów publicznych niektóre z podmiotów tego sektora szczebla centralnego zostały zobowiązane do przekazywania swych czasowo wolnych środków określonych w depozyt lub zarządzanie ministrowi finansów.

Jednostkom samorządu terytorialnego przyznano prawo (ale nie obowiązek) lokowania swych środków u ministra finansów. Agencje wykonawcze, instytucje gospodarki budżetowej, Narodowy Fundusz Zdrowia, państwowe osoby prawne utworzone na podstawie ustaw w celu wykonywania zadań publicznych oraz niektóre inne grupy jednostek lokują więc wolne środków w formie depozytu na zasadach i warunkach określonych w rozporządzeniu ministra finansów, a minister finansów, działając w imieniu Skarbu Państwa, w celu sfinansowania potrzeb pożyczkowych budżetu państwa, w związku z zarządzaniem długiem Skarbu Państwa został upoważniony do przyjmowania depozytów tych podmiotów (analogiczną funkcję pełni przyjmowanie w zarządzanie wolnych środków państwowych funduszy celowych z wyjątkiem funduszy ubezpieczeń społecznych).

Przyjęcie depozytu ma charakter czynności cywilnoprawnej. Ustawa gwarantuje minimalne oprocentowanie, a w zależności od sytuacji na rynku oraz stanu finansów publicznych może być podwyższane. Jest ono jednakowe dla wszystkich jednostek sektora finansów publicznych (zarówno dla jednostek objętych obowiązkiem przekazywania wolnych środków, jak i tych jednostek, które na zasadzie dobrowolności mogą lokować swe wolne środki finansowe u ministra finansów). Wysokość oprocentowania jest podawana w komunikacie ministra finansów i ogłaszana na stronach internetowych ministerstwa. Minister finansów korzysta w tym zakresie z usług Banku Gospodarstwa Krajowego przy dokonywaniu czynności związanych z przyjmowaniem i zwrotem depozytów oraz wolnych środków w zarządzanie.

Regulacja tego rodzaju, znana gospodarkom budżetowym krajów rozwiniętych, przyczynia się do zmniejszenia potrzeb pożyczkowych budżetu państwa i umożliwia ministrowi finansów prowadzenie bardziej elastycznej polityki zarządzania długiem publicznym.

SPRAWDŹ SWOJĄ WIEDZĘ

Ćwiczenie 1

Uzupełnij zdania.

  1. W Unii Europejskiej ……………………………. stanowi jednolitą metodologię powszechnych standardów, definicji, klasyfikacji, zasad księgowości i rachunkowości, które należy stosować przy sporządzaniu zestawień (w formie dokumentów sprawozdawczych), przekazywanych przez państwa członkowskie Europejskiemu Urzędowi Statystycznemu (Eurostat).
  2. Instytucje rządowe i samorządowe (GG) to podmioty, których działalność finansowana jest z obowiązkowych ……………………….., przekazywanych przez jednostki należące do innych sektorów, przeznaczonych na spożycie indywidualne i ogólnogospodarcze oraz które dokonują redystrybucji i gospodarują dochodami i majątkiem narodowym.

Ćwiczenie 2

Odpowiedz na pytania.

  1. Z czego składa się KRS?
  2. Co to jest sektor finansów publicznych?

ROZWIĄZANIE

Ćwiczenie 1

  1. W Unii Europejskiej ESA 2010 stanowi jednolitą metodologię powszechnych standardów, definicji, klasyfikacji, zasad księgowości i rachunkowości, które należy stosować przy sporządzaniu zestawień (w formie dokumentów sprawozdawczych), przekazywanych przez państwa członkowskie Europejskiemu Urzędowi Statystycznemu (Eurostat).
  2. Instytucje rządowe i samorządowe (GG) to podmioty, których działalność finansowana jest z obowiązkowych danin, przekazywanych przez jednostki należące do innych sektorów, przeznaczonych na spożycie indywidualne i ogólnogospodarcze oraz które dokonują redystrybucji i gospodarują dochodami i majątkiem narodowym.

Ćwiczenie 2

  1. Organizację Krajowego Rejestru Sądowego określa natomiast ustawa z 20 sierpnia 1997 r., która weszła w życie w 2001 r. Rejestr ten składa się z rejestru przedsiębiorców, rejestru stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji, publicznych zakładów opieki zdrowotnej oraz rejestru niewypłacalnych dłużników. Prowadzą go sądy rejonowe (sądy rejestrowe).
  2. Sektor finansów publicznych to zbiorowość jednostek prowadzących publiczne, niekomercyjne operacje finansowe, w celu realizacji zadań publicznych, stanowiąca wyodrębnioną organizacyjnie część sektora publicznego.

Z tej lekcji zapamiętaj:

  • Sektor finansów publicznych to zbiorowość jednostek prowadzących publiczne, niekomercyjne operacje finansowe, w celu realizacji zadań publicznych, stanowiąca wyodrębnioną organizacyjnie część sektora publicznego.
  • W  Unii Europejskiej ESA 2010 stanowi jednolitą metodologię powszechnych standardów, definicji, klasyfikacji, zasad księgowości i rachunkowości, które należy stosować przy sporządzaniu zestawień (w  formie dokumentów sprawozdawczych), przekazywanych przez państwa członkowskie Europejskiemu Urzędowi Statystycznemu (Eurostat).
  • Gospodarkę budżetową brutto realizują jednostki budżetowe, gospodarkę netto – liczne i różnorodne jednostki, nazywane też w literaturze tzw. gospodarką pozabudżetową (parabudżetową).
  • Jednostki budżetowe to państwowe lub samorządowe jednostki organizacyjne, których dochody i wydatki są objęte budżetem publicznym w pełnej wysokości (finansowane brutto).
  • Samorządowe zakłady budżetowe są to odrębne, samodzielne, lecz nieposiadające osobowości prawnej samorządowe jednostki organizacyjne, które prowadzą działalność na zasadzie odpłatności, pokrywając wydatki (stanowiące koszty swej działalności) z własnych przychodów.
  • Fundusze celowe są formą powiązania określonego rodzaju wydatków z określonym rodzajem przychodów, tworząc swego rodzaju odrębne budżety o celowym charakterze. Ich gospodarka finansowa jest prowadzona na podstawie rocznych planów, stanowiących załączniki do ustaw budżetowych.
  • Agencje wykonawcze są państwowymi osobami prawnymi, tworzonymi w celu realizacji zadań państwa. Ogólnopaństwowy charakter zadań wyklucza więc prowadzenie zadań samorządowych.

Z następnej lekcji dowiesz się, co kryje się pod pojęciem środki finansowe. Utrwalisz m.in. wiedzę dotyczącą rodzajów środków publicznych, a także dochodów i przychodów publicznych.  Zdobyta wiedza stanie się Twoim atutem i pozwoli uniknąć konfliktów z organami podatkowymi.

Materiały na podobny temat

  • Video
  • eKursy
  • eBooki
  • Prezentacje szkoleniowe

Materiały na podobny temat

  • Video
  • eKursy
  • eBooki
  • Prezentacje szkoleniowe
Umowy przedsiębiorcy w praktyce E-KURS
  • Działalność gospodarcza

Umowy przedsiębiorcy w praktyce

Lekcji : 14 Dodano: 19/01/2018

Nowe uprawnienia kontrolne administracji skarbowej – dowiedz się, jakie masz prawa i obowiązki podczas kontroli E-KURS
  • Analiza i kontrola finansowa

Nowe uprawnienia kontrolne administracji skarbowej

Lekcji : 12 Dodano: 26/12/2017

Zobacz więcej eKursów

Materiały na podobny temat

  • Video
  • eKursy
  • eBooki
  • Prezentacje szkoleniowe
wiper-pixel